मुत्सद्देगिरी आणि कुंचल्याचा अनोखा संगम: राजदूत जयंत खोब्रागडे यांचा 'आत्मरंग'*

*मुत्सद्देगिरी आणि कुंचल्याचा अनोखा संगम: राजदूत जयंत खोब्रागडे यांचा ‘आत्मरंग’*

”ज्याप्रमाणे ज्योत वातीला वेढून टाकते आणि संगीत आत्म्याला व्यापून घेते, अगदी तसेच जयंत यांचे कॅनव्हास प्रेक्षकांच्या मनाला गवसणी घालतात.”

एकीकडे आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील गुंतागुंत, देशाचे प्रतिनिधित्व करणारी मुत्सद्देगिरी आणि दुसरीकडे कुंचल्यातून साकारणारी निसर्गाची गूढ शांतता—हे दोन टोकाचे प्रवाह जयंत खोब्रागडे यांच्या व्यक्तिमत्त्वात अत्यंत सुंदररीत्या एकवटले आहेत. *भारतीय परराष्ट्र सेवेतील (IFS)* ३० वर्षांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत अनेक देश पालथे घातल्यानंतरही, त्यांच्यातील कलाकार कधीही विस्थापित झाला नाही; उलट तो प्रत्येक प्रवासागणिक अधिक समृद्ध होत गेला. राजदूतांनी स्वतः रेखाटलेल्या चित्रांचे विशेष प्रदर्शन *”जर्नी विथ द डिव्हाईन फ्लो”* हे 27 मार्च ते ०5 एप्रिल २०२६ या दरम्यान दिल्ली येथे त्रावणकोर पॅलेस, येथे आयोजित करण्यात आले.

*धुळ्याच्या मातीतून जागतिक क्षितिजापर्यंत*

जयंत खोब्रागडे यांच्या या जागतिक प्रवासाची मुळे महाराष्ट्रातील धुळे शहरात रुजलेली आहेत. त्यांचे शालेय शिक्षण धुळ्यातील प्रतिष्ठित *’जयहिंद हायस्कूल’* मध्ये झाले. याच शाळेच्या आवारात आणि खान्देशातील मातीत त्यांच्यातील जिज्ञासू वृत्ती आणि कलात्मक दृष्टी घडली. जयहिंद हायस्कूलमधील ते संस्कारच होते, ज्यांनी त्यांना पुढे *रशिया, कझाकस्तान, इंडोनेशिया आणि आता स्पेनपर्यंतच्या प्रवासात आपले वेगळेपण जपण्याची ताकद दिली.

*प्रवासातून लाभलेली कलात्मक परिपक्वता*-

परराष्ट्र सेवेतील अधिकाऱ्याचे जीवन म्हणजे वारंवार मुळासकट उखडले जाणे आणि नव्या जमिनीत पुन्हा रुजणे. मॉस्को ते माद्रिद आणि जकार्ता ते बिश्केक अशा प्रवासात जयंत यांच्या चित्रांमध्ये जो प्रामाणिकपणा आणि निरागसता दिसते, ती त्यांच्या जागतिक अनुभवातून आली आहे. औपचारिक प्रशिक्षणाचा अभाव असूनही, त्यांच्या कलाकृतींमध्ये जी खोली जाणवते, ती जागतिक कलादालनांच्या निरीक्षणातून आणि स्वतःच्या सर्जनशीलतेशी असलेल्या प्रामाणिक नात्यातून आली आहे.

*स्त्री रूप आणि निसर्ग सौंदर्याचा शोध*-

जयंत यांच्या कलाकृतींमध्ये ‘स्त्री रूप’ हे केवळ आकृती म्हणून येत नाही, तर ते ‘श्रद्धा, आशा आणि प्रेम’ या उदात्त मूल्यांचे प्रतीक म्हणून येते. रशियन संकल्पनेतील या त्रयीचा प्रभाव त्यांच्या पात्रांवर स्पष्ट दिसतो. त्यांची चित्रे अंतर्मुख आहेत, स्वतःमध्येच मग्न आहेत, पण तरीही ती प्रेक्षकांशी संवाद साधतात. कधी ती पात्रे नृत्यात दंग असतात, कधी वाद्यांच्या सुरावटीत हरवलेली असतात, तर कधी निसर्गाचाच एक भाग बनून फुले किंवा मधमाश्यांमध्ये रूपांतरित होतात.

*निसर्ग: ईश्वरी अस्तित्वाचे ‘कुजबुजणारे’ माध्यम*-

’कुजबुजणारी पाने’ (Whispering Leaves) या विभागात निसर्ग हा केवळ देखावा उरत नाही, तर ते एका अदृश्य शक्तीचे प्रकटीकरण ठरते. जयंत यांच्या कुंचल्यातून उमटलेली झाडे आणि फुले जणू काही सृष्टीची गुपिते उघड करत आहेत असे वाटते. त्यांच्या कॅनव्हाससमोर उभे राहिल्यास वाऱ्याची झुळूक किंवा पानांची सळसळ प्रत्यक्ष जाणवते, जे ईश्वराकडून मिळालेले सकारात्मक संकेत असल्याचा भास होतो.

*सांस्कृतिक अनुबंध आणि देवत्वाचा प्रवास*–

भारत आणि दक्षिण-पूर्व आशियातील सांस्कृतिक संबंधांनी जयंत यांच्या मनावर खोल ठसा उमटवला आहे. त्यांच्या ‘सांस्कृतिक अनुबंध’ या विभागात भारतीय देवतांच्या भव्य प्रतिमा पाहायला मिळतात. ससीम (मर्यादित) मानवाने असीमाची (अनंताची) घेतलेली ही एक शोधमोहीम आहे. त्यांच्यासाठी *’कला हा केवळ छंद नसून जीवनाचा अर्थ शोधण्याचा एक मार्ग आहे.’*

*थोडक्यात परिचय:*- *मुत्सद्देगिरी*, *संगीत आणि चित्रकला*–

सध्याचे पद: स्पेन आणि अंडोरा येथे भारताचे राजदूत (माद्रिद).

*अनुभव:* ३०+ वर्षे IFS अधिकारी म्हणून रशिया, कझाकस्तान, किरगिझस्तान, इंडोनेशिया या देशांत सेवा.

*प्रदर्शने:*- १९९३ पासून जगभरात ११ मोठी एकल प्रदर्शने (Solo Exhibitions).

*प्रकाशने:*- ‘Heartscapes’ नावाचे १०८ चित्रांचे पुस्तक प्रकाशित.

*संग्रह: ख्यातनाम संगीतकार झुबिन मेहता यांच्यासह लंडन, इटली, अमेरिका आणि भारतातील प्रतिष्ठित संग्रहालयांमध्ये चित्रे समाविष्ट.*
या कार्यक्रमात नामवंत मॉडेल्सद्वारे शाश्वत वस्त्रांचे प्रदर्शन केले गेले.

जयंत खोब्रागडे यांनी स्वतः रेखाटलेल्या चित्रांचे विशेष प्रदर्शन *”जर्नी विथ द डिव्हाईन फ्लो”*

म्हणजे मुत्सद्देगिरी आणि कला यांचा हा ‘दुग्धशर्करा योग’ रसिकांसाठी एक पर्वणीच ठरला.