वस्त्रकलेचे आद्य निर्माते भगवान श्री जिव्हेश्वर साळी समाजाचे आराध्यदैवत; मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी वस्त्रकलेची निर्मिती करणाऱ्या आद्य पुरुषाचा जन्मोत्सव

वस्त्रकलेचे आद्य निर्माते भगवान श्री जिव्हेश्वर

साळी समाजाचे आराध्यदैवत; मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी वस्त्रकलेची निर्मिती करणाऱ्या आद्य पुरुषाचा जन्मोत्सव

अमळनेर प्रतिनिधी
साळी समाजाचे आराध्यदैवत, वस्त्रकलेचे आद्य निर्माते आणि समाजाचे प्रेरणास्थान असलेल्या भगवान श्री जिव्हेश्वर यांचा जन्मोत्सव यंदा मंगळवार, दि. २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी श्रद्धा, भक्ती आणि उत्साहाच्या वातावरणात साजरा करण्यात येणार आहे. भगवान जिव्हेश्वर हे साळी समाजाचे आद्य पुरुष मानले जातात. त्यांच्या जन्मकथेचा आणि वस्त्रनिर्मितीच्या परंपरेचा साळी समाजाच्या धार्मिक व सांस्कृतिक जीवनाशी अतूट संबंध आहे.

मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी भगवान जिव्हेश्वरांची निर्मिती

साळी समाजाच्या श्रद्धेनुसार, सृष्टीच्या निर्मितीनंतर मानवाच्या अंगावर वस्त्र नसल्याने त्याची लज्जा झाकण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी आणि त्याला वस्त्र उपलब्ध करून देण्यासाठी भगवान शंकरांनी आपल्या जिव्हेतून भगवान जिव्हेश्वरांची निर्मिती केली, अशी आख्यायिका आहे.
भगवान शंकरांच्या जिव्हेतून निर्माण झालेले भगवान जिव्हेश्वर हे वस्त्रकलेचे आद्य पुरुष मानले जातात. त्यांनी मानवासाठी वस्त्रनिर्मितीची कला विकसित केली आणि पुढे ही कला समाजाच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनली. त्यामुळे भगवान जिव्हेश्वर हे केवळ साळी समाजाचे आराध्यदैवत नसून मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी वस्त्रकलेचा पाया घालणारे आद्य पुरुष म्हणून श्रद्धेने स्मरण केले जातात.

वस्त्रकलेला मिळाले धार्मिक अधिष्ठान

वस्त्र ही मानवाची मूलभूत गरज आहे. शरीराचे संरक्षण करण्याबरोबरच मानवी प्रतिष्ठा आणि लज्जेचे रक्षण करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य वस्त्र करते. त्यामुळे वस्त्रनिर्मितीची कला ही केवळ उपजीविकेचे साधन नसून मानवसेवेशी जोडलेली पवित्र कला असल्याचे भगवान जिव्हेश्वरांच्या परंपरेतून दिसून येते.
विणकाम, हातमाग आणि वस्त्रनिर्मितीची कला पिढ्यान्‌पिढ्या पुढे चालत आली. आपल्या कष्टाने आणि कौशल्याने समाजाच्या वस्त्रांच्या गरजा पूर्ण करणाऱ्या साळी समाजाने या परंपरेचा वारसा आजवर जपला आहे.

आद्य पुरुषाच्या जन्मोत्सवाला विशेष महत्त्व

मंगळवार, दि. २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी भगवान श्री जिव्हेश्वरांचा जन्मोत्सव साजरा होत असून, या निमित्ताने समाजबांधवांमध्ये उत्साहाचे वातावरण आहे. विविध धार्मिक कार्यक्रम, पूजाविधी, अभिषेक, आरती, मिरवणूक, प्रबोधनपर कार्यक्रम आणि सामाजिक उपक्रमांचे आयोजन करून भगवान जिव्हेश्वरांना अभिवादन केले जाते.
जन्मोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव न राहता आपल्या पूर्वजांनी दिलेल्या कष्ट, कौशल्य आणि सेवाभावाच्या परंपरेचे स्मरण करण्याचा दिवस आहे.

कष्ट, कौशल्य आणि सेवाभावाचा संदेश

भगवान जिव्हेश्वरांच्या जीवनाशी जोडलेली वस्त्रनिर्मितीची परंपरा समाजाला कष्टाला प्रतिष्ठा आणि कौशल्याला सन्मान देण्याचा संदेश देते. हाताने कष्ट करून निर्माण केलेल्या वस्त्रातून मानवाची गरज पूर्ण करण्याचे कार्य साळी समाजाने केले.
भगवान जिव्हेश्वरांच्या विचारांचा खरा वारसा म्हणजे प्रामाणिकपणे आपले कर्तव्य पार पाडणे, ज्ञानाचा सन्मान करणे, गुरू आणि माता-पित्यांचा आदर करणे, समाजबांधवांना सहकार्य करणे आणि मानवतेची सेवा करणे.

आधुनिक पिढीने परंपरेचा वारसा जपावा

आज वस्त्रनिर्मितीच्या क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर आधुनिक तंत्रज्ञान आले आहे. हातमाग आणि पारंपरिक विणकामाच्या पद्धतींमध्येही बदल झाले आहेत. मात्र, या कलेमागील इतिहास, परंपरा आणि संस्कृतीचा वारसा विसरता कामा नये.
भगवान जिव्हेश्वरांचा जन्मोत्सव हा नव्या पिढीला आपल्या समाजाच्या गौरवशाली इतिहासाची ओळख करून देण्याची संधी आहे. आपल्या आद्य पुरुषाने मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी दिलेल्या वस्त्रकलेच्या परंपरेचा अभिमान बाळगून ती पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविणे ही प्रत्येक समाजबांधवाची जबाबदारी आहे.

मानवतेचा संदेश देणारे आराध्यदैवत

भगवान श्री जिव्हेश्वरांच्या जन्मकथेत मानवकल्याणाचा व्यापक विचार दडलेला आहे. मानवाची लज्जा झाकण्यासाठी वस्त्राची निर्मिती करण्याची संकल्पना ही मुळात मानवाच्या सन्मानाशी जोडलेली आहे. त्यामुळे त्यांच्या स्मरणातून समाजात प्रेम, बंधुभाव, समानता, परस्पर सहकार्य आणि मानवतेची भावना अधिक दृढ व्हावी, हा संदेश मिळतो.

भगवान जिव्हेश्वरांच्या जन्मोत्सवाच्या निमित्ताने त्यांच्या चरणी नतमस्तक होताना केवळ पूजा-अर्चना न करता त्यांच्या परंपरेतील कष्ट, कौशल्य, सेवा आणि मानवकल्याणाचा विचार आचरणात आणणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.
मंगळवार, दि. २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी साजरा होणारा भगवान श्री जिव्हेश्वर जन्मोत्सव हा साळी समाजाच्या गौरवशाली परंपरेचा आणि मानवसेवेसाठी निर्माण झालेल्या वस्त्रकलेचा स्मृतिदिन आहे. भगवान शंकरांच्या जिव्हेतून निर्माण झालेले आपले आद्य पुरुष भगवान जिव्हेश्वर यांच्या विचारांचा वारसा जपत समाजात एकोपा, बंधुभाव आणि मानवतेची भावना वृद्धिंगत करण्याचा संकल्प या पवित्र दिनी करूया.

॥ भगवान श्री जिव्हेश्वर महाराज की जय ॥

शब्दाकंन
आण्णासाहेब प्रताप साळी
स्वीकृत संचालक- नगर परिषद अमळनेर
उद्योजक व मालक भद्रा प्रतीक मॉल अमळनेर