वाढदिवस विशेष… , भक्ती, सेवाभाव आणि महिला सक्षमीकरणाचा प्रेरणादायी प्रवास सौ. ज्योतीताई राजेंद्र पवार : अध्यात्मातून समाजजागृतीचा वसा जपणारे व्यक्तिमत्त्व

वाढदिवस विशेष…

भक्ती, सेवाभाव आणि महिला सक्षमीकरणाचा प्रेरणादायी प्रवास

सौ. ज्योतीताई राजेंद्र पवार : अध्यात्मातून समाजजागृतीचा वसा जपणारे व्यक्तिमत्त्व

अमळनेर प्रतिनिधी : एखादे कार्य मनापासून स्वीकारले, त्यामागे प्रबळ इच्छाशक्ती, आत्मविश्वास, जिद्द आणि परमेश्वरावर अढळ श्रद्धा असेल, तर कोणतेही कार्य अशक्य राहत नाही. भक्तीला सेवाभावाची जोड आणि सेवेला संघटनशक्तीची साथ लाभली, की त्यातून समाजासाठी एक सकारात्मक चळवळ उभी राहते. याचे सुंदर उदाहरण म्हणजे अमळनेर येथील दादासाहेब सोनार नगरातील संत गजानन महाराज मंदिराच्या महिला वारकरी प्रमुख सौ. ज्योतीताई राजेंद्र पवार.
संत गजानन महाराजांच्या चरणी निस्सीम श्रद्धा ठेवत आध्यात्मिक क्षेत्रात सातत्याने कार्यरत असलेल्या ज्योतीताईंचा प्रवास हा केवळ भक्तीचा प्रवास नाही, तर तो महिला सक्षमीकरण, सामाजिक बांधिलकी, संघटनकौशल्य आणि संस्कारांची जपणूक करणारा प्रेरणादायी प्रवास आहे.

‘आपण आपले काम करायचे; बाकी महाराजांवर सोडायचे!’

ज्योतीताईंच्या व्यक्तिमत्त्वातील सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांची संत गजानन महाराजांवरील अढळ श्रद्धा. कोणतेही कार्य समोर आले, अडचणी आल्या किंवा परिस्थिती प्रतिकूल झाली, तरी त्यांच्या चेहऱ्यावरची प्रसन्नता आणि मनातील विश्वास कधीही कमी होत नाही.

त्यांचे एक वाक्य नेहमी मनाला स्पर्शून जाते—
“सर, आपण आपलं काम करायचं; सर्व गजानन महाराजांवर सोडून द्यायचं. कोणतंही काम असो, महाराज ते बरोबर करून घेतात.”

ही केवळ बोलण्यापुरती श्रद्धा नसून त्यांच्या जीवनकार्याची ती मूलभूत भूमिका आहे. म्हणूनच कितीही थकवा असो, प्रकृती साथ देत नसली तरी सेवाकार्यात त्यांचा उत्साह आणि चेहऱ्यावरील आनंद कायम दिसतो. त्यांच्या सहवासात येणाऱ्या प्रत्येकाला श्रद्धा, सकारात्मकता आणि सेवाभावाची प्रेरणा मिळते.

पाठीशी भक्कम आधार : प्रा. आर. बी. पवार

ज्योतीताईंच्या कार्यामागे त्यांच्या पतींचा खंबीर पाठिंबा हीदेखील महत्त्वाची बाब आहे. पूज्य साने गुरुजी शिक्षक पतपेढीचे माजी सभापती तथा संत गजानन महाराज संस्थानचे अध्यक्ष प्रा. आर. बी. पवार हे मितभाषी, संयमी आणि मार्गदर्शक व्यक्तिमत्त्व म्हणून परिचित आहेत.
ज्योतीताईंच्या धार्मिक आणि सामाजिक कार्याला त्यांनी सातत्याने पाठबळ दिले. पती-पत्नीच्या या समन्वयातून दादासाहेब सोनार नगरात केवळ एक मंदिर उभे राहिले नाही, तर भक्ती, सेवा आणि संस्कारांचा मोठा गजानन परिवार निर्माण झाला.

‘प्रति शेगाव’ म्हणून उभे राहिले भक्तीचे केंद्र

संत गजानन महाराजांवरील श्रद्धेला कृतीची जोड देत ज्योतीताईंनी अनेक महिलांना महाराजांच्या भक्तिपरिवाराशी जोडले. विविध सामाजिक, धार्मिक, शैक्षणिक तसेच राजकीय क्षेत्रातील व्यक्तींचे सहकार्य आणि योगदान मिळवत मंदिराच्या भव्य उभारणीत त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
आज दादासाहेब सोनार नगरात उभे असलेले संत गजानन महाराजांचे मंदिर हे परिसरातील श्रद्धेचे आणि आध्यात्मिक ऊर्जेचे केंद्र बनले आहे. त्यामुळेच परिसरातील भाविकांच्या मनात या मंदिराला ‘प्रति शेगाव’ अशी आत्मीयतेची ओळख निर्माण झाली आहे.

महिलांच्या सहभागातून वारकरी चळवळीला नवी ऊर्जा

वारकरी संप्रदायाची खरी समृद्धी ही स्त्री आणि पुरुषांच्या समान सहभागातूनच होऊ शकते, हा विचार ज्योतीताईंनी प्रत्यक्ष कृतीतून सिद्ध केला आहे. महिलांना केवळ धार्मिक कार्यक्रमांपुरते मर्यादित न ठेवता त्यांना संघटित करून त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण करण्याचे कार्य त्यांनी केले.
महिला मंडळाच्या माध्यमातून सुरू झालेली स्वतंत्र दिंडी २०१८ पासून सातत्याने सुरू आहे. या दिंडीत तालुक्यातील २०० हून अधिक महिला सहभागी होत असल्याने ही केवळ धार्मिक परंपरा न राहता महिलांच्या एकजुटीचे आणि अध्यात्मिक सहभागाचे प्रभावी व्यासपीठ बनली आहे.
दिंडीच्या माध्यमातून महिलांना भक्ती, नामस्मरण, संस्कार आणि सामाजिक एकोप्याची शिकवण मिळत आहे. त्यातून अनेक महिलांच्या जीवनात अध्यात्मिक दृष्टिकोनासोबतच आत्मविश्वासाची नवी ज्योत प्रज्वलित झाली आहे.

भक्तीपासून सेवेकडे… सेवेतून समाजजागृतीकडे

संत गजानन महाराज संस्थानच्या विविध उपक्रमांमध्ये ज्योतीताई महिलांचा सहभाग वाढवतात. सेवा हेच खरे साधन आणि समाजहित हेच भक्तीचे फलित, या भावनेतून त्या काम करतात.
त्यांच्या कार्यपद्धतीत आदेशापेक्षा आपुलकी, आग्रहापेक्षा प्रेरणा आणि दिखाव्यापेक्षा प्रत्यक्ष कृतीला महत्त्व आहे. त्यामुळेच असंख्य महिला स्वयंस्फूर्तीने त्यांच्या कार्याशी जोडल्या गेल्या आहेत.

आपुलकीने जोडणारे व्यक्तिमत्त्व

ज्योतीताईंच्या व्यक्तिमत्त्वातील आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा प्रेमळ आणि आपुलकीचा स्वभाव. समोरची व्यक्ती कोणत्याही क्षेत्रातील असो, त्या सहजपणे तिला आपलेसे करून घेतात.

त्यामुळेच त्यांचा परिवार आणि आमचा परिवार यांच्यातही केवळ परिचयाचे नाते राहिले नाही, तर एक कौटुंबिक जिव्हाळ्याचे नाते निर्माण झाले आहे. सुख असो अथवा दुःख, आनंद असो अथवा अडचणीचा काळ—ज्योतीताई आणि पवार परिवार नेहमीच पाठीशी उभा राहिला आहे. त्यांच्या या माणुसकीला आणि आपुलकीला शब्दांत मांडणे कठीण आहे.

संस्कारांची श्रीमंती हाच खरा वारसा

ज्योतीताईंचा परिवार हा विद्या, संस्कार आणि अध्यात्माने समृद्ध आहे. मुलगा आणि मुलीला योग्य संस्कारांचे बाळकडू देत त्यांनी कुटुंबातही भक्ती, शिक्षण, सामाजिक जाणीव आणि माणुसकीची मूल्ये रुजवली आहेत.

त्यांच्या मते मंदिर म्हणजे केवळ पूजा-अर्चनेचे ठिकाण नव्हे, तर मनाला शांती देणारे, संस्कार घडवणारे आणि माणसांना माणसांशी जोडणारे केंद्र असावे. त्यांच्या कार्यातून हाच व्यापक विचार सातत्याने दिसून येतो.

गजानन परिवार उभारण्यात ‘सिंहाचा वाटा’

दादासाहेब सोनार नगरात आज जो मोठा गजानन भक्तपरिवार आकाराला आला आहे, त्यामागे ज्योतीताईंची मेहनत, सातत्य, संघटनकौशल्य आणि भक्तिभाव यांचा मोठा वाटा आहे.

त्यांनी महिलांना जोडले, त्यांना सेवा करण्याची संधी दिली, दिंडीच्या माध्यमातून एकत्र आणले आणि मंदिराभोवती अध्यात्मिक वातावरण निर्माण केले. त्यामुळे अनेक महिलांना संत गजानन महाराजांच्या भक्तीची आणि अध्यात्माची गोडी लागली.

हा प्रवास एका व्यक्तीचा नसून ‘एकटीपासून अनेकांपर्यंत आणि भक्तीपासून सेवेकडे’ जाणाऱ्या एका प्रेरणादायी चळवळीचा आहे.

वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा!

ताईसाहेब, आपल्या आयुष्यातील प्रत्येक दिवस हा भक्ती, सेवा, समाधान आणि आनंदाने उजळत राहो. आपल्या आनंदाची फुले सदैव बहरलेली राहोत. आपल्या कार्याला संत गजानन महाराजांचे आशीर्वाद लाभोत आणि आपल्या हातून समाजसेवेचे, महिला सक्षमीकरणाचे आणि अध्यात्मिक जागृतीचे कार्य अधिकाधिक विस्तारत राहो.

आपले संपूर्ण आयुष्यच समाजासाठी एक अनमोल आदर्श बनावे, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!
संत गजानन महाराजांच्या कृपाछायेत आपणांस उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य, अखंड आनंद आणि मनःशांती लाभो. आपल्या मनातील प्रत्येक सदिच्छा पूर्णत्वास जावो.

सौ. ज्योतीताई राजेंद्र पवार यांना वाढदिवसानिमित्त हार्दिक, मनःपूर्वक आणि मंगलमय शुभेच्छा!

शुभेच्छुक
ईश्वर आर. महाजन
पत्रकार, अमळनेर
9860352960