स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीत मनाचे व्यवस्थापन, वेळेचे नियोजन आणि आरोग्य महत्त्वाचे : डॉ. उज्ज्वल कुमार चव्हाण, नोबेल फाउंडेशन आणि सतपंथ शिष्यवृत्ती प्रकल्पाच्या संयुक्त विद्यमाने विद्यार्थ्यांसाठी मार्गदर्शन कार्यक्रम

जळगाव : स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीत केवळ अभ्यासाचे तास वाढविणे पुरेसे नसून मनाचे व्यवस्थापन, वेळेचे नियोजन, शारीरिक आरोग्य आणि अभ्यासाची योग्य पद्धत यांचा समन्वय आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन माजी भारतीय महसूल सेवा (IRS) अधिकारी डॉ. उज्ज्वल कुमार चव्हाण यांनी केले.

नोबेल फाउंडेशन आणि सतपंथ शिष्यवृत्ती प्रकल्प यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित मार्गदर्शन कार्यक्रमात ते विद्यार्थ्यांना संबोधित करत होते. स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मानसिक स्थैर्य, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि ध्येयपूर्तीसाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्नांचे महत्त्व या वेळी स्पष्ट करण्यात आले.

मनाचे व्यवस्थापन आवश्यक

स्पर्धा परीक्षांचा अभ्यास, अभ्यासक्रमाचा व्याप, मर्यादित वेळ आणि अपेक्षांचे दडपण यामुळे विद्यार्थ्यांवर मानसिक ताण येऊ शकतो. अशा परिस्थितीत मन शांत ठेवणे, विचारांवर नियंत्रण ठेवणे आणि स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवणे आवश्यक आहे, असे डॉ. चव्हाण यांनी सांगितले.

एकाग्रता आणि मानसिक स्थैर्यासाठी ध्यानधारणा व विपश्यना यांसारख्या पद्धती उपयुक्त ठरू शकतात. विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाच्या वेळापत्रकात मनःशांती आणि विश्रांतीसाठीही वेळ राखून ठेवावा, असे त्यांनी सुचविले.

ध्येय निश्चित करून सातत्याने प्रयत्न करा

स्पर्धा परीक्षेची निवड करताना विद्यार्थ्यांनी स्वतःची आवड, क्षमता आणि उद्दिष्टे लक्षात घ्यावीत. इतर विद्यार्थी तयारी करीत आहेत म्हणून केवळ अनुकरणाच्या भूमिकेतून निर्णय घेऊ नये. कोणती परीक्षा द्यायची, तिचा अभ्यासक्रम काय आहे आणि त्यासाठी कोणती तयारी आवश्यक आहे, याबाबत स्पष्टता असणे गरजेचे आहे.

ध्येय निश्चित केल्यानंतर शिस्त, संयम आणि सातत्याने प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. अडचणी किंवा अपयश आले तरी खचून न जाता प्रगतीचे नियमित मूल्यमापन करून अभ्यासपद्धतीत आवश्यक सुधारणा कराव्यात, असे आवाहन त्यांनी केले.

वेळेचे नियोजन महत्त्वाचे

स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीत वेळेचे नियोजन हा महत्त्वाचा घटक आहे. अभ्यास, उजळणी, सराव प्रश्नपत्रिका, चालू घडामोडी, विश्रांती आणि आरोग्य यांसाठी स्वतंत्र वेळ निश्चित करावा. केवळ अभ्यासाचे तास मोजण्यापेक्षा त्या वेळेचा प्रभावी उपयोग किती झाला, याला अधिक महत्त्व आहे.

अवघड विषयांना पुरेसा वेळ देणे, अभ्यासलेल्या घटकांची नियमित उजळणी करणे आणि सराव चाचण्यांद्वारे चुका ओळखणे यामुळे तयारी अधिक परिणामकारक होऊ शकते. उपलब्ध वेळेचा योग्य वापर करून निर्धारित उद्दिष्टे साध्य करणे, हेच वेळेच्या नियोजनाचे उद्दिष्ट असावे, असे डॉ. चव्हाण यांनी स्पष्ट केले.

आकलनावर आधारित अभ्यासाचा सल्ला

स्पर्धा परीक्षांसाठी केवळ पाठांतरावर अवलंबून न राहता विषय समजून घेण्यावर भर द्यावा. संकल्पना, त्यामागील कारणे आणि त्यांचा प्रश्न सोडविताना होणारा उपयोग यांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.

स्वतःच्या आकलनानुसार टिपणे तयार करणे, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडविणे, नियमित सराव चाचण्या देणे आणि झालेल्या चुकांचे विश्लेषण करणे या पद्धतींचा विद्यार्थ्यांनी अवलंब करावा. प्रत्येक विद्यार्थ्याची शिकण्याची पद्धत वेगळी असल्याने इतरांचे अनुकरण करण्याऐवजी स्वतःसाठी उपयुक्त अभ्यासपद्धती विकसित करावी, असे त्यांनी सांगितले.

आरोग्याची काळजी घेण्याचे आवाहन

अभ्यासाचा दर्जा टिकविण्यासाठी संतुलित आहार, पुरेशी झोप, नियमित शारीरिक हालचाल आणि विश्रांती आवश्यक आहे. परीक्षेच्या तयारीच्या नावाखाली झोप कमी करणे, जेवणाच्या वेळा टाळणे किंवा सतत अभ्यास करणे टाळावे. शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य चांगले असल्यास अभ्यासातील सातत्य राखणे सुलभ होते, असे डॉ. चव्हाण यांनी नमूद केले.

सामाजिक बांधिलकी जपण्याचे आवाहन

स्पर्धा परीक्षांमध्ये यश मिळविल्यानंतर त्या यशाचा उपयोग समाज आणि देशाच्या विकासासाठी करणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांनी मोठे पद मिळविण्याबरोबरच व्यापक सामाजिक दृष्टिकोनही विकसित करावा. शिक्षण आणि ज्ञानाचा उपयोग वंचित घटकांच्या उन्नतीसाठी आणि समाजहितासाठी करण्याची भावना विद्यार्थ्यांनी जोपासावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

प्रश्नोत्तर सत्र

कार्यक्रमाच्या उत्तरार्धात प्रश्नोत्तर सत्र घेण्यात आले. या वेळी विद्यार्थ्यांनी स्पर्धा परीक्षांची तयारी, अभ्यासाचे नियोजन, मानसिक तणावाचे व्यवस्थापन आणि यशासाठी आवश्यक सवयी यासंबंधी प्रश्न विचारले. डॉ. चव्हाण यांनी विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांना उत्तरे देऊन त्यांच्या शंकांचे निरसन केले.

कार्यक्रमाला विद्यार्थ्यांचा प्रतिसाद मिळाला. अभ्यासासोबत मनाचे व्यवस्थापन, वेळेचे नियोजन, आरोग्याची काळजी आणि सामाजिक बांधिलकी या बाबींचे महत्त्व या कार्यक्रमातून अधोरेखित झाले.

या प्रसंगी नोबेल फाउंडेशनचे अध्यक्ष जयदीप पाटील आणि सतपंथ शिष्यवृत्ती प्रकल्पाचे समन्वयक रमेश पाटील उपस्थित होते.

फोटो- सतपंथ स्पर्धा परीक्षा शिष्यवृत्ती प्रकल्प नोबेल फाउंडेशन येथील विद्यार्थ्यांसोबत माजी आय आर एस अधिकारी उज्वल कुमार चव्हाण सोबत जयदीप पाटील रमेश पाटील