वाढदिवस विशेष | १० ऑक्टोबर २०२६ ,मंगरूळचे मुख्याध्यापक प्रकाश पाटील : संघर्षातून घडलेले दिलखुलास व्यक्तिमत्त्व; सेवाभावातून उमटलेली वेगळी ओळख , शिक्षण, संघटनात्मक कार्य आणि सामाजिक बांधिलकीचा २९ वर्षांचा अखंड प्रेरणादायी प्रवास

संघर्षाच्या वाटेवर हास्य फुलवत गेले,

माणुसकीचे नाते मनापासून जपले,

पद मिळाले म्हणून नव्हे, माणूस म्हणून मोठे झाले,

‘बापू सर’ म्हणून असंख्यांच्या हृदयात घर केले.

जीवनाच्या प्रदीर्घ प्रवासात प्रत्येकाच्या वाट्याला संघर्ष येतो. काही जण संघर्षाला दोष देत थांबतात, काही त्यातून मार्ग काढतात; पण संकटांच्या वादळातही चेहऱ्यावरचे हास्य कायम ठेवत, स्वतःपेक्षा इतरांच्या सुख-दुःखाला अधिक महत्त्व देणारी माणसे मात्र विरळाच असतात. मंगरूळचे मुख्याध्यापक प्रकाश भिका पाटील, अर्थात सर्वांच्या आपुलकीचे ‘बापू सर’, हे अशाच सकारात्मक वृत्तीचे, माणुसकीने ओथंबलेल्या सेवाभावी व्यक्तिमत्त्वाचे प्रेरणादायी उदाहरण आहे.

अमळनेर तालुक्यातील सबगव्हाण या छोट्याशा गावातील शेतकरी कुटुंबातून पुढे आलेल्या प्रकाश पाटील सरांनी शिक्षण क्षेत्रात तब्बल २९ वर्षांची सेवा पूर्ण केली आहे. या प्रवासात त्यांनी केवळ वर्ग, शाळा आणि प्रशासनाची जबाबदारी पार पाडली नाही, तर शिक्षक, कर्मचारी, विद्यार्थी आणि समाज यांच्याशी असलेली माणुसकीची नाळही जपली.

त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची खासियत म्हणजे साधेपणा, मितभाषीपणा, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि प्रत्येकाच्या सुख-दुःखात धावून जाण्याची वृत्ती. त्यामुळेच त्यांच्यासाठी मुख्याध्यापक हे केवळ पद नाही, तर समाजाशी जोडलेली एक जबाबदारी आहे.

---

२९ वर्षांची ज्ञानसेवा; शेकडो जीवनांना स्पर्श करणारा प्रवास

शिक्षण क्षेत्रातील २९ वर्षांचा प्रवास म्हणजे केवळ सेवाकाळाची आकडेवारी नव्हे; तो असंख्य विद्यार्थी, शिक्षक, पालक आणि सहकाऱ्यांशी जोडलेल्या नात्यांचा दस्तऐवज आहे.

मुख्याध्यापक म्हणून शाळेची शैक्षणिक व प्रशासकीय जबाबदारी सांभाळताना प्रकाश पाटील सरांनी माणुसकीला केंद्रस्थानी ठेवले. शाळा ही केवळ चार भिंतींची वास्तू नसून विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडविणारे संस्कारकेंद्र आहे, या भावनेतून त्यांनी आपली भूमिका निभावली.

ज्ञानाची ज्योत हातात घेऊन चालत राहिले,

अनेकांच्या भवितव्याला आकार देत राहिले,

शिक्षक म्हणून सेवा, मुख्याध्यापक म्हणून जबाबदारी,

माणूस म्हणून मात्र जपली प्रेमाची शिदोरी.

---

२००२ पासून मुख्याध्यापक संघटनेच्या कार्यात सक्रिय

सन २००२ पासून जळगाव जिल्हा माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळा मुख्याध्यापक संघाच्या कार्यात पदाधिकारी म्हणून प्रकाश पाटील सर सातत्याने सक्रिय आहेत.

संघटनेच्या माध्यमातून मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांच्या विविध प्रश्नांना त्यांनी आवाज दिला. प्रश्नपत्रिकांची मोफत उपलब्धता, तालुकास्तरीय परिपत्रकांबाबत मार्गदर्शन, कर्मचारी व मुख्याध्यापकांना आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे तसेच विविध प्रशासकीय प्रश्नांमध्ये सहकार्य करणे, अशा अनेक उपक्रमांत त्यांचा सहभाग राहिला आहे.

संघटनात्मक कार्य करताना केवळ पदाची औपचारिकता न पाळता ‘सहकारी अडचणीत असेल तर आपण त्याच्या पाठीशी उभे राहिले पाहिजे’ हा दृष्टिकोन त्यांनी जपला.

प्रशासकीय अडचण असो, संघटनेचा प्रश्न असो अथवा वैयक्तिक सुख-दुःखाचा प्रसंग—‘आपण सोबत आहोत’ हा विश्वास देणारा सहकारी म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली.

---

शिक्षकांच्या प्रश्नांसाठी सदैव तत्पर

विनाअनुदानित शाळांच्या समस्या असोत, शिक्षकांचे विविध प्रश्न असोत, जुनी पेन्शन योजना असो किंवा न्याय्य हक्कांसाठीची चळवळ—शिक्षकांच्या प्रश्नांशी संबंधित विविध उपक्रमांमध्ये प्रकाश पाटील सरांनी सक्रिय सहभाग घेतला आहे.

आंदोलन असो, संघटनात्मक बैठक असो किंवा न्यायालयीन लढ्याशी संबंधित विषय—प्रश्नाची वस्तुस्थिती समजून घेऊन त्यावर मार्ग शोधण्याची त्यांची कार्यपद्धती अनेक सहकाऱ्यांसाठी आधार ठरली.

हक्कांसाठी आवाज, सहकाऱ्यांसाठी आधार,

अडचणीत पुढे येणे, हाच त्यांचा व्यवहार,

स्वतःपुरते न जगता इतरांसाठी झटले,

म्हणूनच सहकाऱ्यांच्या मनात ‘बापू सर’ म्हणून वसले.

---

संकट कितीही मोठे असो; चेहऱ्यावरचे हास्य कायम!

प्रकाश पाटील सरांच्या व्यक्तिमत्त्वातील सर्वाधिक भावणारी बाजू म्हणजे त्यांचा सकारात्मक आणि आनंदी स्वभाव.

आयुष्यात संकटे आली, अडचणींच्या मालिका आल्या; मात्र परिस्थितीसमोर न झुकता प्रत्येक आव्हानातून मार्ग काढत पुढे जाण्याची त्यांची वृत्ती कायम राहिली.

त्यांच्या जीवनप्रवासातून एक सुंदर संदेश अधोरेखित होतो—

> ‘परिस्थिती बदलण्यापेक्षा परिस्थितीकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला, तर जीवन अधिक सुंदर करता येते.’

ही सकारात्मकता त्यांच्या बोलण्यातच नव्हे, तर त्यांच्या आचरणातही दिसून येते.

---

सुख-दुःखात धावून जाणारे आपलेपणाचे नाते

तालुक्यातच नव्हे तर जिल्ह्यातील अनेकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होणारे प्रकाश पाटील सर मनमोकळ्या स्वभावासाठी परिचित आहेत.

कोणाचा वाढदिवस असो, निवड असो, सन्मान सोहळा असो किंवा दुःखाचा प्रसंग—शक्य असेल तेव्हा शुभेच्छा देणे, भेट देणे आणि आपुलकीने पाठीशी उभे राहणे हा त्यांच्या स्वभावाचा सहज भाग बनला आहे.

दुसऱ्याच्या आनंदात आनंद मानणे आणि दुःखाच्या क्षणी आधार देणे, हीच त्यांच्या सामाजिक बांधिलकीची खरी ओळख आहे.

नाती रक्ताची असतीलच असे नाही,

काही नाती मनाची असतात,

संकटात जो हात धरतो,

तीच माणसे आयुष्याची खरी श्रीमंती असतात.

---

वाचनसंस्कृतीसाठीही महत्त्वपूर्ण योगदान

शिक्षण क्षेत्रात कार्यरत असताना विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी वाचनाचे महत्त्व प्रकाश पाटील सरांनी जाणले आहे.

आपल्या जन्मगावी वाचनालयाची स्थापना करून वाचनसंस्कृतीला चालना देण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. पुढच्या पिढीने पुस्तके वाचावीत, विचार समृद्ध करावेत आणि ज्ञानाच्या व्यापक जगाशी जोडले जावे, या भावनेतून केलेला हा उपक्रम त्यांच्या शैक्षणिक विचारांची व्यापकता अधोरेखित करणारा आहे.

पुस्तकांच्या पानांतून विचारांना दिशा मिळते,

वाचनातूनच जीवनाला नवी दृष्टी मिळते,

ज्ञानाचा दिवा गावागावात तेवत राहावा,

यासाठी ‘बापू सरांचा’ प्रयत्न सदैव स्मरणात राहावा.

---

कुटुंबाची साथ : प्रत्येक यशामागची न दिसणारी शक्ती

एखाद्या व्यक्तीच्या यशामागे त्याचे स्वतःचे कर्तृत्व असतेच; मात्र त्या कर्तृत्वाला बळ देणारी कुटुंबाची साथ तितकीच महत्त्वाची असते.

प्रकाश पाटील सरांच्या प्रदीर्घ प्रवासात त्यांच्या धर्मपत्नीची खंबीर साथ लाभली. सुख-दुःखात सावलीप्रमाणे सोबत राहणाऱ्या जीवनसाथीमुळे सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्यासाठी आवश्यक असलेले मानसिक बळ त्यांना मिळत राहिले.

त्यांचा परिवारही मितभाषी, प्रेमळ आणि आपुलकी जपणारा आहे. मुलगा भारतीय नौदलात कार्यरत असून देशसेवेत योगदान देत आहे, तर मुलगी बी.फार्मसीचे शिक्षण घेत आहे. सुनबाईही विद्याविभूषित, प्रेमळ आणि कुटुंबाशी आपुलकीने जोडलेली आहे.

मुलाच्या विवाहप्रसंगी विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांनी उपस्थित राहून दिलेल्या शुभेच्छाही त्यांच्या व्यापक सामाजिक संपर्काची आणि जपलेल्या आपुलकीच्या नात्यांची प्रचिती देणाऱ्या ठरल्या.

---

माणसं जोडणारा ‘बापू सर’ : आपलेपणाचा सुंदर अध्याय

प्रकाश पाटील सरांना भेटल्यानंतर जाणवते ती त्यांची साधी राहणी, मितभाषी स्वभाव आणि मनापासून संवाद साधण्याची पद्धत.

पदापेक्षा माणूस मोठा आणि संबंधांपेक्षा माणुसकी मोठी, या विचारातून त्यांनी असंख्य माणसे जोडली.

त्यांच्या कार्याची खरी पावती पुरस्कारांपेक्षा सहकाऱ्यांच्या मनात निर्माण झालेला विश्वास, मित्रपरिवाराने जपलेले आपलेपण आणि समाजातील माणसांच्या मनात निर्माण झालेला आदर हीच आहे.

माणसं जोडणं ही कला नव्हे, संस्कार असतात,

आपुलकीचे शब्दच आयुष्यभर सोबत राहतात,

पद, पैसा, प्रतिष्ठा काळाच्या पडद्याआड जातात,

मात्र माणुसकीचे ऋण कायम हृदयात राहतात.

---

‘काम असे करा की ओळख निर्माण व्हावी…’

> कदम ऐसा चलो कि निशान बन जाये,

काम ऐसा करो कि पहचान बन जाये,

जिंदगी तो सभी जी लेते हैं,

मगर जियो तो ऐसी कि मिसाल बन जाये!

वरील ओळी प्रकाश पाटील सरांच्या जीवनप्रवासाला अगदी समर्पक ठरतात.

मुख्याध्यापक म्हणून शैक्षणिक जबाबदारी, संघटनेचा पदाधिकारी म्हणून सहकाऱ्यांच्या प्रश्नांसाठीची धडपड आणि एक माणूस म्हणून समाजाशी जपलेले जिव्हाळ्याचे नाते—या तिन्ही आघाड्यांवर त्यांनी आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.

‘आपण समाजासाठी आहोत, समाज आपल्यासाठी नाही’ ही भावना त्यांच्या कार्यातून सातत्याने जाणवते.

म्हणूनच प्रकाश पाटील सर हे केवळ मुख्याध्यापक म्हणून नव्हे, तर माणसं जोडणारे, संकटात आधार देणारे, शिक्षकांच्या प्रश्नांसाठी उभे राहणारे आणि सकारात्मकतेचा संदेश देणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळखले जातात.

---

वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा!

आज १० ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरा होणाऱ्या त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त प्रकाश पाटील सरांना मनःपूर्वक शुभेच्छा!

संत गजानन महाराजांच्या कृपेने त्यांना दीर्घायुष्य, उत्तम आरोग्य, आनंदी कौटुंबिक जीवन आणि शैक्षणिक व सामाजिक कार्यासाठी अखंड ऊर्जा लाभो.

त्यांच्या चेहऱ्यावरील हास्य असेच कायम राहो, त्यांच्या कार्याची व्याप्ती दिवसेंदिवस वाढो आणि त्यांच्या सेवाभावी जीवनप्रवासातून असंख्यांना प्रेरणा मिळो, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!

हास्य ओठांवर, मनात सेवाभाव,

माणुसकीची जपली त्यांनी सुंदर ठेव,

प्रकाश सरांचा जीवनप्रवास असाच उजळत राहो,

प्रत्येक पावलावर यशाचा सुगंध दरवळत राहो!

प्रकाश पाटील सरांना वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

शब्दसंकलन :

ईश्वर आर. महाजन, पत्रकार

📞 9860352960 | 9766939950