२४ मे २०२६ रोजी धानोरा येथे आयोजित माळी समाजाच्या ऐतिहासिक अधिवेशनाच्या निमित्ताने समाजाच्या वर्तमान परिस्थितीचा, अपेक्षांचा आणि जबाबदाऱ्यांचा वेध घेणारा हा लेख —

२४ मे २०२६ रोजी धानोरा येथे आयोजित माळी समाजाच्या ऐतिहासिक अधिवेशनाच्या निमित्ताने समाजाच्या वर्तमान परिस्थितीचा, अपेक्षांचा आणि जबाबदाऱ्यांचा वेध घेणारा हा लेख —

> समाजाच्या अपेक्षा आणि जबाबदाऱ्या

*युवक, महिला, शेतकरी, तसेच सामाजिक-राजकीय क्षेत्रातील कार्यकर्त्यांची भूमिका*

आजचा काळ स्पर्धेचा, परिवर्तनाचा आणि नव्या संधींचा आहे. समाजाची प्रगती केवळ काही नेत्यांच्या प्रयत्नांवर होत नाही, तर युवक, महिला, शेतकरी आणि सामाजिक-राजकीय क्षेत्रात कार्य करणाऱ्या प्रत्येक समाजबांधवाच्या सहभागातून घडते. माळी समाज हा परंपरेने कष्टाळू, प्रामाणिक आणि प्रगतिशील समाज म्हणून ओळखला जातो. आता या समाजाने शिक्षण, संघटन आणि सामाजिक एकतेच्या बळावर नव्या युगात सक्षमपणे पुढे जाण्याची गरज आहे.
२४ मे रोजी धानोरा येथे महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश आणि गुजरातमधील समाजबांधव, समाजसुधारक, पदाधिकारी आणि कार्यकर्ते एकत्र येत आहेत. हे अधिवेशन केवळ औपचारिक सभा नसून समाजाच्या भविष्यास दिशा देणारे व्यासपीठ आहे. समाजातील विविध प्रश्न, आव्हाने आणि अपेक्षा यावर गंभीर चिंतन करून पुढील पिढीसाठी सक्षम दिशा ठरविण्याची ही महत्त्वाची संधी आहे.
युवक हे समाजाचे भविष्य आणि शक्तीस्थान आहेत. समाजाला युवकांकडून मोठ्या अपेक्षा आहेत. युवकांनी शिक्षण, कौशल्य विकास, स्पर्धा परीक्षा, उद्योग आणि आधुनिक तंत्रज्ञान याकडे वळणे आवश्यक आहे. व्यसनमुक्त, शिस्तबद्ध आणि समाजाभिमुख जीवन जगून समाजाच्या प्रगतीत योगदान देणे ही काळाची गरज आहे. समाजातील तरुणांनी केवळ स्वतःच्या करिअरपुरते मर्यादित न राहता समाजकार्य, संघटन आणि नेतृत्वातही सक्रिय सहभाग घ्यावा.
आज समाजासमोर एक गंभीर सामाजिक प्रश्न उभा राहिला आहे — अनेक सुशिक्षित आणि सक्षम तरुणांना विवाहासाठी योग्य मुली मिळण्यात अडचणी निर्माण होत आहेत. बदलती सामाजिक परिस्थिती, शिक्षणातील असमतोल, आर्थिक अपेक्षा, व्यसनाधीनता, बेरोजगारी, शहरांकडे वाढते स्थलांतर आणि समाजातील कमी होत चाललेला संवाद ही त्यामागील काही प्रमुख कारणे आहेत. हा प्रश्न केवळ एका कुटुंबाचा नसून संपूर्ण समाजाच्या भवितव्याशी संबंधित आहे.
या समस्येकडे समाजाने गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. युवकांनी स्वतःला शिक्षित, स्वावलंबी, सुसंस्कृत आणि व्यसनमुक्त बनवणे आवश्यक आहे. मुली आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या अपेक्षा समजून घेणे, महिलांचा सन्मान राखणे आणि सकारात्मक विचारसरणी ठेवणे महत्त्वाचे आहे. त्याचबरोबर समाजाने सामूहिक विवाह सोहळे, वधू-वर परिचय मेळावे आणि समाजातील संवाद वाढविण्यासाठी उपक्रम राबविणे आवश्यक आहे. हुंडा, अवास्तव अपेक्षा आणि दिखाऊपणा यांना समाजाने ठामपणे विरोध केला पाहिजे.
महिला वर्ग हा समाजाचा मजबूत पाया आहे. शिक्षित आणि सक्षम महिला संपूर्ण कुटुंब आणि समाज घडवू शकते. महिलांनी मुलांच्या शिक्षणावर भर देत सामाजिक प्रबोधनात पुढाकार घ्यावा. बचतगट, स्वयंरोजगार, महिला उद्योजकता आणि सामाजिक नेतृत्व यात महिलांचा अधिक सहभाग वाढणे आवश्यक आहे. समाजातील अंधश्रद्धा, व्यसन आणि वाईट प्रथांविरोधात महिलांनी जागरूकपणे आवाज उठवणे गरजेचे आहे.
शेतकरी हा देशाचा अन्नदाता आहे. माळी समाजाचा मोठा घटक शेतीशी जोडलेला असल्यामुळे शेतकऱ्यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, सेंद्रिय शेती, पाणी व्यवस्थापन आणि पीक विविधीकरण यांचा स्वीकार करणे काळाची गरज आहे. शेतीपूरक व्यवसाय, प्रक्रिया उद्योग आणि बाजारपेठेचे ज्ञान घेऊन आर्थिक स्थैर्य निर्माण करण्यासाठी प्रयत्न झाले पाहिजेत. शेतकऱ्यांनी एकजूट ठेवून संघटित पद्धतीने आपले प्रश्न मांडणेही आवश्यक आहे.
सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांची जबाबदारी अधिक मोठी आहे. त्यांनी समाजहिताला प्राधान्य देत प्रामाणिक आणि सेवाभावी नेतृत्व करावे. शिक्षण, आरक्षण, रोजगार, शेती आणि सामाजिक न्यायाच्या प्रश्नांवर ठाम भूमिका घेऊन समाजासाठी संघर्ष करणे आवश्यक आहे. पक्षीय मतभेद बाजूला ठेवून समाजाच्या एकतेसाठी कार्य करणे ही काळाची गरज आहे.
आज गरज आहे ती समाजाने एकत्र येण्याची, संवाद वाढविण्याची आणि पुढील पिढीसाठी सक्षम सामाजिक वातावरण निर्माण करण्याची. शिक्षण, संस्कार, रोजगार, शेती, महिला सक्षमीकरण आणि सामाजिक ऐक्य या मुद्द्यांवर सामूहिक कृती आराखडा तयार झाला तर समाज अधिक सक्षम होईल.
समाजाची खरी प्रगती शिक्षण, संघटन, स्वाभिमान आणि सामाजिक ऐक्य यामध्ये दडलेली आहे. प्रत्येक घटकाने आपली जबाबदारी ओळखून कार्य केल्यास माळी समाज अधिक सक्षम, प्रगत आणि आदर्श समाज म्हणून पुढे येईल.

*संपादक*
भिमराव महाजन
मासिक माळीभूषण