आयुष्यात आशेचा दीप प्रज्वलित करणाऱ्या रेणू प्रसाद यांचा ‘सन्मान कर्तृत्वाचा २०२६’ मध्ये होणार गौरव , महिलांपासून बालकांपर्यंत, एचआयव्हीसह जगणाऱ्या व्यक्तींपासून आदिवासी समाजापर्यंत २८ वर्षांची संवेदनशील समाजसेवा

समाजातील उपेक्षित, वंचित आणि संकटग्रस्त घटकांच्या जीवनात आशेचा किरण निर्माण करणाऱ्या श्रीमती रेणू प्रसाद यांनी गेल्या २८ वर्षांपासून समाजसेवेचा वसा जपला आहे. प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून समाजकार्याचे शिक्षण घेतलेल्या रेणू प्रसाद यांनी महिला, बालके, आदिवासी समाज आणि एचआयव्हीसह जगणाऱ्या व्यक्तींच्या हक्कांसाठी सातत्याने कार्य केले आहे. आधार संस्था, अमळनेरच्या कार्यकारी संचालक म्हणून त्यांनी समाजसेवेला सक्षमीकरण, स्वाभिमान आणि सामाजिक परिवर्तनाची दिशा दिली आहे.

मराठी लाईव्ह न्यूजच्या सातव्या वर्धापनदिनानिमित्त आयोजित ‘सन्मान कर्तृत्वाचा – २०२६’ या विशेष सोहळ्यात त्यांच्या उल्लेखनीय सामाजिक कार्याचा गौरव करण्यात येणार आहे.

संघर्षातून घडली समाजकार्याची दृष्टी

सुमारे २८ वर्षांपूर्वी खडतर परिस्थितीत समाजकार्याचे शिक्षण घेतल्यानंतर रेणू प्रसाद यांना टाटा सामाजिक विज्ञान संस्था, मुंबई येथे काम करण्याची संधी मिळाली. तेथील अनुभवातून सामाजिक प्रश्नांकडे व्यापक दृष्टिकोनातून पाहण्याची दृष्टी विकसित झाली.

डॉ. भारती पाटील आणि श्रीमती रेणू प्रसाद यांनी १९९९ पासून आधार संस्थेच्या माध्यमातून उत्तर महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि आदिवासी भागात काम सुरू केले. महिलांचे आरोग्य, स्त्रीभ्रूणहत्या, कौटुंबिक हिंसाचार आणि बालकांच्या समस्या या विषयांवर त्यांनी विशेष लक्ष केंद्रित केले.

४५ गावांतील ३०० महिला बचत गटांतून सक्षमीकरण

महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याबरोबरच त्यांच्या हक्कांची जाणीव निर्माण करण्यासाठी ४५ गावांमध्ये सुमारे ३०० महिला बचत गट उभारण्यात आले. मुलींचे शिक्षण, विवाहाचे योग्य वय, स्त्रीभ्रूणहत्या आणि महिलांचे आरोग्य याबाबत जनजागृती करण्यात आली.

कौटुंबिक हिंसाचारग्रस्त महिलांना मदत मिळावी म्हणून पोलीस स्टेशनच्या आवारात तीन महिला सहाय्यक कक्ष आणि समुपदेशन केंद्रे सुरू करण्यात आली. या माध्यमातून आजवर २५ हजारांहून अधिक महिला आणि कुटुंबांना मदत मिळाल्याची माहिती आहे. अनेक महिलांना अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे बळ आणि सन्मानाने जीवन जगण्याची नवी दिशा मिळाली.

एचआयव्हीग्रस्त महिलांना हक्क आणि सन्मान

२००३ पासून आधार संस्थेने जळगाव जिल्ह्यात वेश्याव्यवसाय करणाऱ्या महिलांसोबत एचआयव्ही प्रतिबंध आणि आरोग्यविषयक काम सुरू केले. पुढे त्यांच्या हक्कांचा, सामाजिक स्वीकाराचा आणि मुलांच्या शिक्षणाचा प्रश्नही हाती घेण्यात आला.

अनेक महिलांना रेशन कार्ड, मतदान कार्ड आणि आधार कार्ड मिळवून देण्यासाठी मदत करण्यात आली. त्यांच्या मुलांना शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यात आले. या प्रक्रियेतून महिलांची स्वतःची ‘स्वाधार’ संघटना उभी राहिली. आज या महिला स्वतः सक्षम होऊन इतर भगिनींना मदतीचा हात देत आहेत.

२,५०० महिलांची तपासणी; बालकांच्या सुरक्षिततेसाठी प्रयत्न

आईकडून बालकाला होणारा एचआयव्ही संसर्ग रोखण्यासाठी गरोदर महिलांची तपासणी आणि आवश्यक सहाय्य यावर संस्थेने भर दिला. मागील दहा वर्षांत २,५०० महिलांची ओळख पटवून त्यांना आवश्यक मदत देण्यात आल्याची माहिती आहे. या प्रयत्नांमुळे संबंधित बालकांपैकी ९८ टक्के बालके एचआयव्ही संसर्गापासून सुरक्षित राहिल्याचे संस्थेच्या कार्यविवरणात नमूद आहे.

आज संस्था १६ हजार एचआयव्हीसह जगणाऱ्या व्यक्तींना काळजी व सहाय्यसेवा पुरवत असल्याची माहिती आहे. आरोग्यसेवेसोबतच गैरसमज दूर करणे आणि या व्यक्तींना सन्मानाने जगण्याचा अधिकार मिळवून देणे, हाही या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे.

‘अंकुर सेवा सेतू’तून बालकांना आधार

अनाथ किंवा एकल पालकांसोबत अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत जगणाऱ्या सुमारे २०० बालकांसाठी संस्थेने सकस आहार किट वाटपाचा उपक्रम सुरू केला. कोविडच्या काळात ‘अंकुर सेवा सेतू’ प्रकल्पाच्या माध्यमातून समाजातील संवेदनशील व्यक्तींच्या मदतीने बालकांना आधार देण्याचे काम सुरू ठेवण्यात आले.

बालकांना पोषण, शिक्षण आणि सुरक्षित भविष्याची संधी मिळावी, या उद्देशाने हा उपक्रम राबविण्यात येत आहे.

बालविवाह, बालतस्करी आणि बालकामगारांविरोधात लढा

गेल्या तीन वर्षांपासून संस्थेने बालविवाह रोखणे, बालतस्करीविरोधात काम करणे आणि बालकामगारांच्या प्रश्नांवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे. बालविवाह होण्यापूर्वीच तो रोखण्यासाठी जनजागृती आणि प्रतिबंधात्मक उपाय केले जात आहेत. आदिवासी महिलांसोबत माता-बाल आरोग्याच्या क्षेत्रातही संस्था कार्यरत आहे.

रेणू प्रसाद यांचा प्रवास म्हणजे केवळ एका संस्थेच्या कार्याचा विस्तार नव्हे, तर महिलांना स्वाभिमानाने जगण्याचे बळ देण्याचा, बालकांना शिक्षण आणि पोषणाची संधी मिळवून देण्याचा आणि वंचितांना हक्क व ओळख मिळवून देण्याचा प्रयत्न आहे. त्यांच्या कार्याचे खरे यश म्हणजे संकटात सापडलेल्या व्यक्तींना जगण्याची नवी उमेद मिळणे.

‘सन्मान कर्तृत्वाचा – २०२६’ मध्ये होणार गौरव

मराठी लाईव्ह न्यूजच्या सातव्या वर्धापनदिनानिमित्त **शनिवार, १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी दुपारी २ वाजता, इंदिरा भवन, स्टेट बँकेच्या मागे, अमळनेर येथे ‘सन्मान कर्तृत्वाचा – २०२६’ हा विशेष सोहळा आयोजित करण्यात आला आहे. या सोहळ्यात श्रीमती रेणू प्रसाद यांच्या सामाजिक योगदानाचा गौरव करण्यात येणार आहे.

महिला सक्षमीकरणापासून एचआयव्ही प्रतिबंधापर्यंत, बालहक्कांच्या संरक्षणापासून आदिवासी समाजाच्या आरोग्यापर्यंत त्यांनी केलेले कार्य प्रेरणादायी आहे.

आयुष्यात आशेचा दीप प्रज्वलित करणाऱ्या आणि वंचितांच्या जीवनात सन्मानाचा प्रकाश निर्माण करणाऱ्या श्रीमती रेणू प्रसाद यांच्या कार्याला सलाम! ‘सन्मान कर्तृत्वाचा – २०२६’ मधील त्यांचा गौरव हा संवेदनशील समाजसेवेचा सन्मान ठरणार आहे.