दुर्गम भागातील शिक्षणाला कलेची जोड देणारा ध्येयवेडा शिक्षक , प्रवीण शांताराम माळी यांचा ‘सन्मान कर्तृत्वाचा २०२६’ मध्ये गौरव , शिक्षक, साहित्यिक, नाट्यलेखक, दिग्दर्शक आणि खानदेशच्या लोकसंस्कृतीचे संवर्धक

शिक्षणासोबत साहित्य, नाट्य, कला आणि संस्कृतीची सांगड घालून दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारे प्रवीण शांताराम माळी हे उपक्रमशील आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व आहे. शिरपूर येथील रहिवासी असलेले माळी हे जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, मराठे, ता. चोपडा येथे शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. विद्यार्थ्यांच्या सुप्त कलागुणांना वाव देण्याबरोबरच खानदेशच्या बोलीभाषा आणि लोककलेचे जतन करण्यासाठी ते सातत्याने प्रयत्नशील आहेत.

शिक्षणातून विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना व्यासपीठ

एम.ए. (मराठी, इंग्रजी, शिक्षणशास्त्र व योगशास्त्र), डी.एड., बी.एड. आणि एम.एड. अशी शैक्षणिक पात्रता संपादन केलेल्या माळी यांनी अध्यापनात प्रयोगशीलतेला प्राधान्य दिले. मराठी, हिंदी आणि अहिराणी भाषांतील नाटके, बालनाट्ये व पथनाट्यांचे लेखन करून विद्यार्थ्यांकडून त्यांचे सादरीकरण करून घेण्याचा उपक्रम त्यांनी राबविला. यामुळे दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना कलेच्या माध्यमातून आत्मविश्वास व्यक्त करण्याची संधी मिळाली.

पाठ्यपुस्तकांमध्ये नाट्यलेखनाचे योगदान

महाराष्ट्र राज्य अभ्यासक्रम मंडळाच्या इयत्ता पहिली ते पाचवीच्या क्रमिक पाठ्यपुस्तकांमध्ये नाट्यविषयक लेखन करण्याची संधी त्यांना मिळाली. त्यांच्या या योगदानातून विद्यार्थ्यांपर्यंत नाट्यकलेची ओळख पोहोचण्यास मदत झाली. बालभारती अभ्यास मंडळ, पुणेचे माजी सदस्य म्हणून त्यांनी अभ्यासक्रमविषयक कार्यात सहभाग घेतला. तसेच वेध संस्था, पुणेचे सदस्य म्हणूनही ते कार्यरत आहेत. शिक्षक प्रशिक्षण आणि अध्ययन-अध्यापन व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रमांमध्येही त्यांनी योगदान दिले आहे.

वारली कला आणि लोकसंस्कृतीचे संवर्धन

स्थानिक कला आणि सांस्कृतिक वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचावा, यासाठी माळी यांनी वारली लिपीचे प्रशिक्षण घेतले असून विद्यार्थ्यांनाही तिची ओळख करून देण्याचे काम सुरू केले आहे. स्वतः वारली चित्रे रेखाटून विद्यार्थ्यांमध्ये लोककलेविषयी आवड निर्माण करण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे.

‘आयत पोयत सख्यांन’मधून अहिराणीचा सांस्कृतिक जागर

प्रवीण माळी यांच्या कलाप्रवासातील विशेष उल्लेखनीय कामगिरी म्हणजे **‘आयत पोयत सख्यांन’ हा अहिराणी तावडी गणबोलीवर आधारित एकपात्री प्रयोग.** या प्रयोगाचे लेखन, दिग्दर्शन आणि सादरीकरण त्यांनी स्वतः केले आहे. खानदेशच्या मातीत रुजलेली अहिराणी भाषा, तिची वैशिष्ट्यपूर्ण लय आणि लोकसंस्कृतीचे दर्शन या प्रयोगातून घडते.

महाराष्ट्रासह गुजरात, दिल्ली, गुवाहाटी आणि खानदेशातील विविध ठिकाणी या प्रयोगाचे सादरीकरण झाले आहे. या प्रयोगाच्या ५५१ सादरीकरणांची नोंद महाराष्ट्र बुक ऑफ रेकॉर्डमध्ये झाल्याचे नमूद केले जाते. बोलीभाषेला रंगमंचावर प्रतिष्ठा मिळवून देण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांचे हे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य आहे.

पुरस्कारांनी गौरवलेले बहुआयामी कर्तृत्व

शैक्षणिक, साहित्यिक आणि कलाक्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना **जळगाव जिल्हा परिषद आदर्श शिक्षक पुरस्कार २०२५** प्रदान करण्यात आला. याशिवाय महात्मा ज्योतिराव फुले आदर्श शिक्षक, डॉ. पंजाबराव देशमुख आदर्श शिक्षक, स्व. आर. आर. पाटील आदर्श शिक्षक, उपक्रमशील शिक्षक, टेक्नोसेवी शिक्षक, खानदेश भूषण, खानदेश रत्न, कोहिनूर ऑफ खानदेश, समाजरत्न, मराठी रत्न, अभिनय दर्पण, कला गौरव, कलारत्न आणि आदर्श योगशिक्षक यांसह विविध पुरस्कारांनी त्यांचा गौरव झाला आहे.

शिक्षक ते संस्कृतीदूत

प्रवीण शांताराम माळी यांचे कार्य म्हणजे शिक्षण, साहित्य, नाट्य, लोककला आणि बोलीभाषा यांचा सुंदर संगम आहे. विद्यार्थ्यांच्या हातात पुस्तकासोबत कलेची मशाल देणे, त्यांच्या कलागुणांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे आणि खानदेशच्या सांस्कृतिक मुळांशी नव्या पिढीला जोडणे, हे त्यांच्या कार्याचे वैशिष्ट्य आहे.

**‘सन्मान कर्तृत्वाचा २०२६’ हा त्यांच्या शैक्षणिक, साहित्यिक आणि सांस्कृतिक योगदानाचा गौरव ठरणार आहे.**

सन्मान सोहळा

मराठी लाईव्ह न्यूजच्या सातव्या वर्धापन दिनानिमित्त आयोजित **‘सन्मान कर्तृत्वाचा २०२६’** या विशेष सोहळ्यात प्रवीण शांताराम माळी यांचा मान्यवरांच्या हस्ते सन्मान करण्यात येणार आहे.

**दिनांक :** शनिवार, १४ नोव्हेंबर २०२६

**वेळ :** दुपारी २ वाजता

**स्थळ :** इंदिरा भवन, स्टेट बँकेच्या मागे, अमळनेर

*शिक्षणातून ज्ञान, कलेतून आत्मविश्वास आणि लोकसंस्कृतीतून अस्मिता जपणाऱ्या या ध्येयवेड्या शिक्षकाच्या कर्तृत्वाला मानाचा मुजरा!*