गझलेची मैफल, साहित्यिकांच्या भेटीगाठी अन् आठवणींचा सुंदर प्रवास! , गझलकार-वक्ते प्रदीप निफाडकर यांचा अमळनेर दौरा ठरला आनंददायी; शारदीय व्याख्यानमालेत रसिकांना साहित्याची अनोखी मेजवानी

अमळनेर प्रतिनिधी

गझल, उर्दू शेर, कविता आणि आपल्या खुमासदार वक्तृत्वाने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ गझलकार व वक्ते प्रदीप निफाडकर यांचा फागणे, अमळनेर आणि निफाड असा दौरा अनेक आनंददायी आठवणींनी समृद्ध ठरला. साहित्यिक मित्रांच्या भेटीगाठी, जुन्या स्नेहबंधांना उजाळा, गझलेचे सादरीकरण, व्याख्यान आणि आगामी साहित्य संमेलनाच्या नियोजनाच्या निमित्ताने झालेल्या या प्रवासाचा अनुभव त्यांनी आपल्या खास शैलीत शब्दबद्ध केला आहे.

निफाडकर यांनी आपल्या अमळनेर दौऱ्याचा वृत्तांत सांगताना, *“अमळनेरला व्याख्यान कसे झाले, हे तिथल्या लोकांनी सांगावे. मी इतकेच सांगतो, एकूण दौऱ्यात मजा आली,”* अशा मिश्किल शब्दांत आपल्या भावना व्यक्त केल्या. त्यांच्या या सहज प्रतिक्रियेतून संपूर्ण दौऱ्यातील आनंद, माणसांशी जुळलेले नाते आणि साहित्यिक वातावरणाचा अनुभव अधोरेखित होतो.

फागणे येथे जुन्या स्नेहबंधांना उजाळा

दौऱ्याची सुरुवात फागणे येथून झाली. मागील वेळी भेटू न शकलेले जुने कवी मित्र प्रभाकर शेळके यांची भेट घेण्यासाठी निफाडकर फागणे येथे पोहोचले. मित्राने यावेळी भेटण्याबाबत दिलेला प्रेमळ दम लक्षात ठेवून त्यांनी आपली भेट पूर्ण केली. प्रभाकर शेळके आणि त्यांचे विद्यार्थी, गुणी व चळवळ्या अभिनेता लोकेश चौधरी यांनी त्यांना एका सुंदर हॉटेलमध्ये भोजनासाठी नेले.

या भेटीत झालेला सत्कार, पुस्तकाची भेट आणि मित्रांसोबतच्या गप्पा यांमुळे दौऱ्याची सुरुवातच आनंददायी झाली. विशेष म्हणजे, तेथील भाकरी-चुरम्याची चव निफाडकर यांच्या मनात विशेष ठसली. साहित्यिक मैत्रीतील आपुलकी आणि ग्रामीण खाद्यसंस्कृतीचा आनंद या भेटीतून अनुभवायला मिळाला.

अमळनेरमध्ये संदीप घोरपडे यांची ‘वाटमारी’!

अमळनेरमध्ये दाखल होताच निफाडकर यांचे स्वागत त्यांच्या परिचयातील व्याख्याते संदीप घोरपडे यांनी एका वेगळ्याच पद्धतीने केले. निफाडकर यांना हॉटेलवर घेऊन जाण्याचे सांगून ते साने गुरुजी विद्यालयात घेऊन गेले. तिथे गेल्यावर मात्र मैदानात मुलींना बसवून ठेवण्यात आले होते आणि निफाडकर यांना त्यांच्यासमोर *‘माझी मुलगी’* ही गझल सादर करण्याचा आग्रह करण्यात आला.

पहाटे पाच वाजता उठून प्रवासाला सुरुवात केलेल्या निफाडकर यांनी सकाळी ६.१५ पासून दुपारी ४ वाजेपर्यंत प्रवास केला होता. त्यामुळे ते प्रचंड थकलेले होते. अशा परिस्थितीत अचानक समोर आलेल्या या ‘कार्यक्रमा’ने त्यांची चांगलीच तारांबळ उडाली. मात्र, संदीप घोरपडे यांच्या प्रेमळ आग्रहाला नकार देणेही शक्य नव्हते. अखेर त्यांनी गझल सादर केली आणि मगच पुढील मुक्कामाकडे रवाना झाले.

निफाडकर यांनी या प्रसंगाला ‘वाटमारी’ असे संबोधत आपल्या खास विनोदी शैलीत रंगवले आहे. या प्रसंगातून संदीप घोरपडे यांचे साहित्यावरील प्रेम आणि विद्यार्थ्यांना साहित्यिकांशी जोडण्याची तळमळही दिसून येते.

डॉ. अविनाश जोशी यांच्या सहवासात व्याख्यानाची रंगत

थोडा वेळ हॉटेलवर विश्रांती घेतल्यानंतर सायंकाळी साडेपाच वाजता डॉ. अविनाश जोशी त्यांना घेण्यासाठी आले. त्यांच्या गाडीतून निफाडकर ग्रंथालयात गेले. तेथे साहित्य, विचार आणि विविध विषयांवर गप्पा झाल्यानंतर सायंकाळी पावणेसातच्या सुमारास ते छत्रपती शिवाजी महाराज नाट्यगृहात आयोजित मराठी वाङ्मय मंडळाच्या शारदीय व्याख्यानमालेसाठी पोहोचले.

या व्याख्यानमालेत निफाडकर यांनी गझलांचे सादरीकरण करताना उर्दू शेर आणि कविता यांतील फरक स्पष्ट केला. गझलेतील भावविश्व, शब्दांची नजाकत, आशयातील सूक्ष्मता आणि सादरीकरणातील वैशिष्ट्ये त्यांनी सहज, रंजक आणि अभ्यासपूर्ण पद्धतीने उलगडून दाखवली.

त्यांच्या वक्तृत्वातील विनोद, प्रसंगानुरूप केलेली मांडणी आणि श्रोत्यांशी साधलेला संवाद यामुळे कार्यक्रमाला वेगळीच रंगत आली. श्रोत्यांना शेवटच्या क्षणापर्यंत खिळवून ठेवणारी त्यांची शैली या व्याख्यानाचे प्रमुख वैशिष्ट्य ठरली.

व्याख्यानानंतर मंडळाचे अध्यक्ष डॉ. अविनाश जोशी यांनी निफाडकर यांना आपल्या घरी भोजनासाठी नेले. तेथे त्यांच्या आईने आशीर्वाद देत त्यांचा सत्कार केला. दिवसभराच्या धावपळीनंतर मिळालेला हा स्नेहपूर्ण अनुभव त्यांच्या अमळनेरच्या आठवणींमध्ये आणखी भर घालणारा ठरला.

‘नांदी संमेलना’च्या नियोजनासाठी साहित्यिकांची भेट

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सात वाजता उठून तयारी केल्यानंतर आठ वाजता अमळनेरच्या महाराष्ट्र साहित्य परिषदेच्या (मसाप) पदाधिकाऱ्यांनी त्यांची भेट घेतली. यावेळी आगामी ‘नांदी संमेलना’च्या नियोजनाबाबत चर्चा झाली. नाश्त्यानंतर निफाडकर यांनी मंगळग्रह मंदिराला भेट दिली.

मंदिर यापूर्वी पाहिलेले असले, तरी यावेळी त्यांच्या वाहनचालकाला दर्शन घडवण्याच्या उद्देशाने त्यांनी पुन्हा भेट दिली. तेथे दर्शनाचा आनंद घेतल्यानंतर त्यांची भेट मंदिराशी संबंधित दिगंबर महाले यांच्या पत्नीशी झाली. त्यांनी घरी येण्याचा आग्रह केला; मात्र निफाडला जायचे असल्याने निफाडकर यांनी पुढील भेटीचे आश्वासन दिले.

त्यानंतर त्यांनी रमेश पवार यांच्या प्रकृतीची विचारपूस करण्यासाठी थोडा वेळ दिला आणि तेथून आपल्या निफाड या गावाकडे प्रस्थान केले.

निफाडमध्ये जुन्या सहकाऱ्यांच्या भेटी

निफाड येथे पोहोचल्यानंतर माजी सरपंच आणि त्यांचे निकटचे मित्र राजाभाऊ शेलार यांनी त्यांची भेट घेतली. त्यानंतर सर्वजण वि. दा. व्यवहारे यांच्या मुलाच्या ‘रुद्राय’ या हॉटेलमध्ये गेले. तेथे पिठले-भाकरीचा बेत होता.

यानंतर वैनतेय विद्यालयात निफाडच्या ‘नांदी संमेलना’च्या नियोजनासाठी बैठक झाली. आपल्या ‘सकाळ’मधील जुन्या सहकारी अश्विनी बर्वे आणि कुंदेवाडीचे भूषण बाबा पाटील यांचीही सदिच्छा भेट घेऊन निफाडकर रात्री पुण्याला परतले.

फागणेपासून अमळनेर आणि अमळनेरपासून निफाडपर्यंतच्या या प्रवासात त्यांना मित्रांचा स्नेह, साहित्यिकांच्या भेटी, विद्यार्थ्यांशी संवाद, व्याख्यानाचा आनंद आणि जुन्या आठवणींचा ठेवा मिळाला. या दौऱ्यातील बातम्या, रमेश माने यांनी टिपलेली छायाचित्रे आणि विविध प्रसंगांचा क्रम त्यांनी आपल्या अनुभवकथनातून वाचकांसमोर आणला आहे.

साहित्य, मैत्री आणि माणुसकीचा संगम

प्रदीप निफाडकर यांचा अमळनेर दौरा हा केवळ एका व्याख्यानापुरता मर्यादित राहिला नाही. त्यातून साहित्यिक मैत्री, नव्या पिढीशी संवाद, जुन्या सहकाऱ्यांशी भेटीगाठी आणि सामाजिक-सांस्कृतिक उपक्रमांच्या नियोजनाला चालना मिळाली. त्यांच्या अनुभवकथनातील मिश्किलपणा आणि सहजता या संपूर्ण प्रवासाला अधिक जिवंत बनवते.

पत्रकाराची प्रतिक्रिया

मराठी वाङ्मय मंडळ, अमळनेर आयोजित शारदीय व्याख्यानमालेत एक पत्रकार म्हणून उपस्थित राहून प्रदीप निफाडकर यांचे व्याख्यान ऐकण्याची संधी मला मिळाली. त्यांच्या गझलांचे सादरीकरण, उर्दू शेर आणि कवितेतील फरकांचे अभ्यासपूर्ण विवेचन तसेच श्रोत्यांना शेवटपर्यंत खिळवून ठेवणारी त्यांची शैली मनाला भावली. साहित्याचा आनंद देतानाच नवी माहिती देणारे हे व्याख्यान माझ्यासाठीही अविस्मरणीय अनुभव ठरले.

शब्दाकंन

— ईश्वर आर. महाजन

*संपादक, मराठी लाईव्ह न्यूज तथा प्रखर जनसंवाद, अमळनेर*