प्रमोदिनी पाटील नॅशनल ह्युमन राइट्स फाउंडेशनच्या योजना आदर्श समाज भूषण पुरस्काराने सन्मानित , तीन दशकांहून अधिक काळ शिक्षणसेवा, २६ वर्षे एस.एस.सी. बोर्डाच्या समुपदेशकपदाची जबाबदारी; निवृत्तीनंतरही सामाजिक कार्याचा अखंड ध्यास

अमळनेर प्रतिनिधी

शिक्षण म्हणजे केवळ पुस्तकी ज्ञान देणे नव्हे, तर विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला योग्य दिशा देणे, त्यांच्या मनातील प्रश्न समजून घेणे आणि आत्मविश्वासाने पुढे जाण्यासाठी त्यांना बळ देणे होय. या विचाराला आपल्या कार्यातून प्रत्यक्षात उतरविणाऱ्या प्रताप हायस्कूलच्या सेवानिवृत्त मुख्याध्यापिका प्रमोदिनी बळीराम पाटील यांनी शिक्षण, समुपदेशन आणि समाजसेवेच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय ठसा उमटविला आहे. विद्यार्थ्यांच्या अडचणींना आपलेपणाने समजून घेऊन त्यांना मार्गदर्शन करणाऱ्या प्रमोदिनी पाटील यांची ‘आधुनिक सिंधुताई’ म्हणून ओळख निर्माण झाली आहे. त्यांच्या या प्रेरणादायी कार्याची दखल घेत लोकमत समूहातर्फे त्यांना प्रतिष्ठेच्या ‘लोकरत्न’ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात येत आहे.

उपशिक्षिकेपासून मुख्याध्यापिकेपर्यंत प्रेरणादायी प्रवास

बी.एस्सी., बी.एड. तसेच डिप्लोमा इन व्होकेशनल गाईडन्स (Dip.V.G.) असे शैक्षणिक पात्रतेचे टप्पे पूर्ण केल्यानंतर प्रमोदिनी पाटील यांनी १९९० मध्ये अमळनेर येथील प्रताप हायस्कूलमध्ये उपशिक्षिका म्हणून आपल्या शैक्षणिक कारकिर्दीला सुरुवात केली. अध्यापन करताना त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाबरोबरच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासावरही विशेष भर दिला.

विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक प्रगती, त्यांच्यासमोरील अडचणी, भविष्यातील करिअरच्या संधी आणि मानसिक द्वंद्व समजून घेऊन त्यांना योग्य मार्गदर्शन करणे, ही त्यांच्या कार्याची खासियत राहिली. विद्यार्थ्यांशी जिव्हाळ्याचे नाते निर्माण करून त्यांच्या मनातील भीती दूर करणे आणि त्यांच्यात आत्मविश्वास जागविणे, यामुळे त्यांनी विद्यार्थ्यांसह पालकांचाही विश्वास संपादन केला.

त्यांच्या कार्याचा आणि नेतृत्वगुणांचा विचार करून २०१५ मध्ये त्यांच्यावर प्रताप हायस्कूलच्या मुख्याध्यापकपदाची जबाबदारी सोपविण्यात आली. मुख्याध्यापिका म्हणून त्यांनी शैक्षणिक गुणवत्ता, विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास आणि शाळेतील विविध शैक्षणिक उपक्रमांना चालना दिली. अध्यापनापासून नेतृत्वापर्यंतचा हा प्रवास त्यांच्या कर्तृत्वाची साक्ष देणारा ठरला. २०२४ मध्ये त्या सेवानिवृत्त झाल्या; मात्र त्यांची ज्ञानसेवा आणि समाजकार्याची वाटचाल आजही तितक्याच उत्साहाने सुरू आहे.

२६ वर्षे समुपदेशनातून विद्यार्थ्यांना आत्मविश्वासाचे बळ

प्रमोदिनी पाटील यांच्या कार्यातील सर्वांत महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांनी तब्बल २६ वर्षे एस.एस.सी. बोर्डाच्या समुपदेशक म्हणून बजावलेली जबाबदारी. परीक्षेचा ताण, अभ्यासातील अडचणी, करिअर निवडीबाबतचा संभ्रम आणि भविष्याविषयीची चिंता अशा विविध प्रश्नांशी सामना करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्यांनी समजुतीने मार्गदर्शन केले.

प्रत्येक विद्यार्थ्याची क्षमता, परिस्थिती आणि गरज वेगळी असते, हे ओळखून त्याला अनुरूप दिशा देण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला. केवळ गुण मिळविणे म्हणजे यश नव्हे, तर स्वतःच्या क्षमतेची ओळख करून घेत आत्मविश्वासाने जीवनात पुढे जाणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे, हा विचार त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये रुजविला.

विद्यार्थ्यांच्या भावविश्वाशी जोडले जाण्याची त्यांची वृत्ती, गरजू विद्यार्थ्यांबद्दलची संवेदनशीलता आणि मार्गदर्शनातील आपुलकी यामुळे त्यांना ‘आधुनिक सिंधुताई सपकाळ’ म्हणून ओळखले जाते. एका शिक्षिकेने विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात किती सकारात्मक परिवर्तन घडवून आणता येते, याचे प्रमोदिनी पाटील हे प्रेरणादायी उदाहरण आहे.

पुरस्कारांनी कार्याचा गौरव

शिक्षण आणि समुपदेशनाच्या क्षेत्रात त्यांनी केलेल्या उल्लेखनीय कार्याची विविध संस्थांनी दखल घेतली आहे. महावीर इंटरनॅशनल संस्थेकडून त्यांना राज्यस्तरीय ‘उत्कृष्ट आदर्श शिक्षिका’ आणि ‘उत्कृष्ट समुपदेशक’ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. तसेच दिव्यांगांच्या सेवेसाठी धुळे येथील चामुंडामाता बहुउद्देशीय संस्थेतर्फे त्यांना ‘यशवंत’ पुरस्काराने गौरविण्यात आले आहे.

हे पुरस्कार म्हणजे त्यांच्या वैयक्तिक कर्तृत्वाची पावती असण्याबरोबरच शिक्षण, समुपदेशन आणि सामाजिक बांधिलकी यांचा संगम घडविणाऱ्या त्यांच्या कार्याचा गौरव आहे.

निवृत्तीनंतरही समाजसेवेचा अखंड जागर

सेवानिवृत्तीनंतर अनेकजण आपल्या व्यावसायिक जबाबदाऱ्यांतून मुक्त होतात; मात्र प्रमोदिनी पाटील यांनी निवृत्तीलाच समाजसेवेच्या नव्या पर्वाची सुरुवात मानली आहे. शिक्षण क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाच्या बळावर त्या आजही विविध सामाजिक आणि सार्वजनिक जबाबदाऱ्या समर्थपणे पार पाडत आहेत.

त्या नगरपालिका पर्यावरण समितीच्या सदस्य, अमळनेर तहसील कार्यालयातील भ्रष्टाचार निर्मूलन समितीच्या सदस्य, रणरागिणी बहुउद्देशीय संस्थेच्या अध्यक्षा, नरेंद्र मोदी विचार मंचच्या जळगाव जिल्हाध्यक्ष तसेच अमळनेर पोलीस ठाण्याच्या महिला दक्षता समितीच्या सदस्य म्हणून कार्यरत आहेत.

या विविध जबाबदाऱ्यांच्या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धन, भ्रष्टाचाराविरोधातील जनजागृती, महिला सक्षमीकरण, सामाजिक प्रश्नांची सोडवणूक आणि गरजू घटकांना मदत अशा विषयांमध्ये त्या सक्रिय सहभाग नोंदवत आहेत. पद हे केवळ प्रतिष्ठेचे प्रतीक नसून समाजाप्रती असलेल्या कर्तव्याची जाणीव करून देणारी जबाबदारी आहे, या भावनेतून त्यांची वाटचाल सुरू आहे.

‘सेवा हीच खरी ओळख’ या विचाराचा जागर

शिक्षिका म्हणून विद्यार्थ्यांना घडविणे, समुपदेशक म्हणून त्यांच्या मनातील संभ्रम दूर करणे, मुख्याध्यापिका म्हणून शैक्षणिक संस्थेला दिशा देणे आणि सामाजिक कार्यकर्ती म्हणून जनहिताच्या प्रश्नांसाठी पुढाकार घेणे, अशा विविध भूमिका प्रमोदिनी पाटील यांनी प्रभावीपणे निभावल्या आहेत.

त्यांच्या कार्याचा केंद्रबिंदू नेहमीच माणूस, त्याचे प्रश्न आणि त्याच्या प्रगतीची संधी हा राहिला आहे. विद्यार्थ्यांपासून महिलांपर्यंत आणि समाजातील विविध घटकांपर्यंत आपल्या कार्याचा सकारात्मक प्रभाव पोहोचविण्याचा त्यांचा प्रयत्न सातत्याने सुरू आहे.

कर्तव्यनिष्ठा, संवेदनशीलता, सेवाभाव आणि सामाजिक बांधिलकी यांच्या बळावर उभे राहिलेले त्यांचे व्यक्तिमत्त्व नव्या पिढीतील शिक्षकांसाठी आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांसाठी प्रेरणादायी आहे.

लोकमत समूहातर्फे ‘लोकरत्न’ पुरस्काराने होणारा त्यांचा सन्मान म्हणजे शिक्षणसेवा, समुपदेशन आणि समाजहितासाठी केलेल्या दीर्घकालीन योगदानाची पावती आहे. विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला दिशा देणाऱ्या, समाजातील प्रश्नांबाबत जागरूक असणाऱ्या आणि निवृत्तीनंतरही सेवाकार्याचा वसा जपणाऱ्या प्रमोदिनी पाटील यांच्या कर्तृत्वाला मनःपूर्वक सलाम! या मानाच्या सन्मानाबद्दल त्यांचे हार्दिक अभिनंदन आणि पुढील सामाजिक वाटचालीसाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा!