व्हॉईस ऑफ मीडियाचा राज्यव्यापी उपक्रम* एका महिन्यात महाराष्ट्रातील ११ हजार पत्रकारांना प्रशिक्षण; विभागीय केडर कॅम्पच्या माध्यमातून अनोखा विक्रम संघटनेची पाळेमुळे गावातल्या शेवटच्या घटकापर्यंत पोहचली-विजय चोरडिया

नाशिक प्रतिनिधी: पत्रकारितेचे बदलते स्वरूप, पत्रकारांची सामाजिक जबाबदारी, संघटनेची भूमिका, पत्रकारांचे हक्क, सुरक्षितता आणि पत्रकारितेतील व्यावसायिक मूल्यांची जपणूक या उद्देशाने व्हॉईस ऑफ मीडिया व्ही ओ एम इंटरनॅशनल फोरमच्या वतीने महाराष्ट्रात गेल्या महिनाभरात व्यापक प्रशिक्षण मोहीम राबविण्यात आली. राज्यातील सहा विभागांमध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या केडर कॅम्पच्या माध्यमातून सुमारे सात ते साडेसात हजार पत्रकारांना प्रत्यक्ष प्रशिक्षण देण्यात आले, तर सोशल मीडिया, विविध डिजिटल व्यासपीठे आणि वृत्तपत्रांमधील वृत्तांच्या माध्यमातून आणखी सुमारे चार हजार पत्रकारांपर्यंत प्रशिक्षणविषयक माहिती पोहोचली. अशा प्रकारे एका महिन्यात सुमारे ११ हजार पत्रकारांपर्यंत प्रशिक्षणाचा उपक्रम पोहोचविण्याचे काम व्हॉईस ऑफ मीडियाने केल्याची माहिती संघटनेचे महाराष्ट्र प्रदेशाध्यक्ष विजय चोरडिया यांनी दिली.

नाशिक येथे आयोजित उत्तर महाराष्ट्र विभागीय केडर कॅम्पच्या समारोपप्रसंगी ते बोलत होते. उत्तर महाराष्ट्रातील प्रमुख पदाधिकारी या कॅम्पमध्ये सहभागी झाले होते. संघटनेची बांधणी, पत्रकारितेची दिशा, पत्रकारांचे प्रश्न आणि आगामी काळातील संघटनात्मक कामाचे नियोजन या विषयांवर या कॅम्पमध्ये मार्गदर्शन करण्यात आले.

विजय चोरडिया म्हणाले, “पत्रकारिता हा केवळ बातम्या देण्याचा व्यवसाय नाही, तर समाजाला दिशा देण्याची आणि लोकशाहीतील महत्त्वाच्या प्रश्नांना वाचा फोडण्याची जबाबदारी आहे. ही जबाबदारी पार पाडताना पत्रकाराला स्वतःच्या अधिकारांची, कर्तव्यांची, संघटनेच्या सामर्थ्याची आणि पत्रकारितेच्या मूल्यांची जाणीव असणे आवश्यक आहे. पत्रकारितेतील आव्हाने दिवसेंदिवस बदलत आहेत. डिजिटल माध्यमांचा वाढता प्रभाव, बातम्यांचा वेग, सामाजिक माध्यमांवरील माहितीचा ओघ आणि पत्रकारांच्या सुरक्षिततेचे प्रश्न या पार्श्वभूमीवर पत्रकारांना सातत्याने प्रशिक्षित करणे ही काळाची गरज आहे. याच विचारातून व्हॉइस ऑफ मीडियाने महाराष्ट्रात विभागनिहाय केडर कॅम्पचे आयोजन केले.”

ते पुढे म्हणाले, “गेल्या महिनाभरात महाराष्ट्रातील सहा विभागांमध्ये केडर कॅम्प आयोजित करण्यात आले. या कॅम्पमध्ये सुमारे सात ते साडेसात हजार पत्रकारांना प्रत्यक्ष सहभागी करून प्रशिक्षण देण्यात आले. पत्रकारांनी संघटनेत केवळ पदाधिकारी म्हणून काम करू नये, तर पत्रकारितेचा व्यापक दृष्टिकोन समजून घेऊन समाजाप्रती असलेली आपली जबाबदारीही ओळखावी, यावर आम्ही भर दिला. संघटना कशी उभी करायची, पदाधिकाऱ्यांनी एकमेकांशी समन्वय कसा साधायचा, पत्रकारांच्या अडचणी कशा समजून घ्यायच्या आणि त्या सोडविण्यासाठी सामूहिक प्रयत्न कसे करायचे, याचे मार्गदर्शन या प्रशिक्षणातून करण्यात आले.”

“प्रशिक्षण केवळ सभागृहात किंवा व्यासपीठावर दिलेल्या भाषणापुरते मर्यादित राहू नये, अशी आमची भूमिका आहे. त्यामुळे प्रत्यक्ष केडर कॅम्पबरोबरच सोशल मीडिया, विविध डिजिटल व्यासपीठे आणि वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून प्रशिक्षणविषयक माहिती अधिकाधिक पत्रकारांपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या माध्यमांतून आणखी सुमारे चार हजार पत्रकारांपर्यंत पोहोचता आले. प्रत्यक्ष कॅम्पमध्ये सहभागी झालेले पत्रकार आणि विविध माध्यमांतून प्रशिक्षणविषयक माहिती मिळविणारे पत्रकार मिळून एका महिन्यात सुमारे ११ हजार पत्रकारांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला. पत्रकारितेच्या गुणवत्तेत सुधारणा घडविण्यासाठी आणि संघटनात्मक जाणीव वाढविण्यासाठी हा प्रयत्न महत्त्वाचा आहे,” असे चोरडिया यांनी सांगितले.

पत्रकारांच्या आर्थिक आणि सामाजिक सुरक्षिततेचा मुद्दा मांडताना ते म्हणाले, “पत्रकार समाजातील अनेक घटकांच्या प्रश्नांना वाचा फोडतो; मात्र त्याच्या स्वतःच्या प्रश्नांकडे अनेकदा पुरेसे लक्ष दिले जात नाही. अनेक पत्रकार अत्यंत मर्यादित आर्थिक परिस्थितीत काम करतात. ग्रामीण भागातील आणि छोट्या शहरांतील पत्रकारांना तर अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. आरोग्याचा प्रश्न निर्माण झाला, कुटुंबावर संकट आले किंवा अचानक आर्थिक मदतीची गरज भासली, तर पत्रकारांच्या पाठीशी उभे राहणारी व्यवस्था असणे आवश्यक आहे. पत्रकार आणि त्यांचे कुटुंब सुरक्षित असतील, तरच पत्रकार अधिक आत्मविश्वासाने आपली जबाबदारी पार पाडू शकतील. म्हणूनच व्हॉइस ऑफ मीडिया पत्रकारांच्या प्रश्नांकडे केवळ संघटनात्मक विषय म्हणून नव्हे, तर सामाजिक जबाबदारी म्हणून पाहते.”

“पत्रकारांसाठी विमा संरक्षण, आरोग्यविषयक मदत, प्रशिक्षण आणि गरजेच्या वेळी सहकार्य या बाबींना आम्ही महत्त्व देत आहोत. विमा हा केवळ एक कागद नसून संकटाच्या वेळी पत्रकार आणि त्याच्या कुटुंबाला आधार मिळवून देणारे महत्त्वाचे संरक्षण आहे. त्यामुळे पत्रकारांना विमा संरक्षणाबाबत जागरूक करणे, उपलब्ध योजनांची माहिती देणे, आवश्यक कागदपत्रांची प्रक्रिया समजावून सांगणे आणि विम्याच्या लाभांचा उपयोग कसा करून घ्यायचा, याबाबत मार्गदर्शन करणे गरजेचे आहे. विमा संरक्षणासंदर्भात पत्रकारांना योग्य माहिती मिळावी आणि त्यांना आवश्यक सहकार्य उपलब्ध व्हावे, यासाठी संघटनेच्या माध्यमातून प्रयत्न केले जात आहेत,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.

पत्रकारांना मदत करण्याच्या पद्धतीबाबत बोलताना चोरडिया म्हणाले, “एखाद्या पत्रकारावर संकट आले की केवळ सहानुभूती व्यक्त करून आपली जबाबदारी संपत नाही. संबंधित पत्रकाराची अडचण समजून घेणे, त्याला योग्य मार्गदर्शन करणे, उपलब्ध मदतीचे पर्याय शोधणे आणि गरजेनुसार संघटनेच्या माध्यमातून सहकार्य उभे करणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी प्रत्येक विभागातील आणि जिल्ह्यातील पदाधिकाऱ्यांनी सक्रिय राहिले पाहिजे. पत्रकारांना कोणत्या प्रकारची मदत आवश्यक आहे, कोणत्या योजनांचा लाभ मिळू शकतो आणि त्यासाठी कोणती प्रक्रिया पूर्ण करावी लागेल, याची माहिती पदाधिकाऱ्यांकडे असणे गरजेचे आहे. संघटनेचे काम केवळ कार्यक्रम घेण्यापुरते न राहता पत्रकारांच्या प्रत्यक्ष अडचणी सोडविण्याशी जोडले गेले पाहिजे.”

केडर कॅम्पच्या माध्यमातून पदाधिकाऱ्यांना संघटनेच्या कार्यपद्धतीची माहिती देण्याबरोबरच भविष्यातील नियोजनावरही भर देण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले. प्रत्येक विभागाने आपल्या कार्यक्षेत्रातील पत्रकारांच्या गरजा ओळखाव्यात, जिल्हा आणि तालुका पातळीवरील संघटनात्मक बांधणी मजबूत करावी, नवीन पत्रकारांना जोडून घ्यावे आणि प्रशिक्षणाची प्रक्रिया सातत्याने सुरू ठेवावी, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.

“महाराष्ट्रातील पत्रकारांचे प्रश्न वेगवेगळे असू शकतात; मात्र त्यांच्या सन्मानाचा, सुरक्षिततेचा आणि पत्रकारितेच्या स्वातंत्र्याचा प्रश्न सर्वांसाठी समान आहे. संघटनेची खरी ताकद पदांच्या संख्येत नसून संकटाच्या वेळी पत्रकाराच्या पाठीशी किती ठामपणे उभे राहता येते, यात आहे. प्रशिक्षणामुळे पदाधिकाऱ्यांमध्ये स्पष्टता निर्माण होते, कामाची दिशा ठरते आणि संघटनेच्या उद्दिष्टांबाबत एकसमान समज विकसित होते. त्यामुळे हे केडर कॅम्प केवळ कार्यक्रम नसून महाराष्ट्रातील पत्रकारांना संघटनात्मकदृष्ट्या सक्षम करण्याच्या व्यापक प्रयत्नाचा भाग आहेत,” असे चोरडिया यांनी नमूद केले.

नाशिक येथील उत्तर महाराष्ट्र विभागीय केडर कॅम्पच्या समारोपासह सहा विभागांतील प्रशिक्षण उपक्रमाचा महत्त्वाचा टप्पा पूर्ण झाला आहे. आगामी काळातही पत्रकारांचे प्रशिक्षण, त्यांच्या हक्कांविषयी जागरूकता, विमा व आरोग्यविषयक मदत आणि संघटनात्मक बळकटीकरण यावर भर देण्यात येणार असल्याचे विजय चोरडिया यांनी सांगितले.