इलना..भारतीय भाषिक परंपरांच्या संवर्धनाचे नाव*

*इलना..भारतीय भाषिक परंपरांच्या संवर्धनाचे नाव*

प्रादेशिक वृत्तपत्रांच्या आवाजांना एकत्र आणणे आणि त्यांच्या हितसंबंधांचे रक्षण करणे या उद्देशाने भारतीय भाषाई वृत्तपत्र संघटनेची (इलना) स्थापना 1941ला स्वातंत्र्यपूर्व काळात करण्यात आली. (इंडियन लँगवेजेस न्यूजपेपर्स असोसिएशन अर्थात ILNA) जे देशाच्या लोकशाहीतील चौथा स्तंभ म्हणून प्रसारमाध्यमांच्या ओळखीचे आहे. भारतीय भाषिक वृत्तपत्र संघटनेचा इतिहास अतिशय गौरवशाली राहिला आहे. भारतासारख्या बहुभाषिक देशात, इलना केवळ प्रतिनिधी संस्था म्हणून उदयास आली नाही तर भाषा-आधारित पत्रकारितेच्या सामर्थ्याचे प्रतीकही ठरली आहे. प्रादेशिक आणि स्थानिक वृत्तपत्रे बळकट करण्यासाठी महाराष्ट्रात ‘इलनाची’ जेव्हा स्थापना स्थापना झाली, तेव्हा भारतात पत्रकारितेचा झपाट्याने विस्तार होत होता. इंग्रजी माध्यमांना सरकारी जाहिराती, संसाधने आणि धोरणात्मक लाभांमध्ये विशेष प्राधान्य होते, तर प्रादेशिक भाषेतील वृत्तपत्रांना अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागत होता. इलनाने अगदी सुरुवातीपासूनच हे सुनिश्चित केले की हिंदी, पंजाबी, बंगाली, तामिळ, मल्याळम, मराठी, गुजराती, तेलगू आणि इतर सर्वच भारतीय भाषांमधील वृत्तपत्रांचा आवाज राष्ट्रीय स्तरावर ऐकला जाईल.
‘इलना’ ने विविध राज्यांतील प्रकाशकांना एक सामायिक व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले जेथे ते समस्यांवर चर्चा करू शकतील आणि त्यावर उपाय शोधू शकतील. भारतातील बहुसंख्य लोक त्यांच्या मातृभाषेत बातम्या वाचतात. प्रादेशिक वृत्तपत्रे गाव खेड्या पर्यंत पोहोचतात आणि सामान्य लोकांचा आवाज बनतात. निवडणूक काळात केवळ स्थानिक भाषिक वर्तमान पत्राचाच आधार उमेदवार घेतात, त्यांचमुळे भाषिक पत्रकारिता अधिकाधिक बळकट करण्यासाठी इलनाचे कार्य महत्त्वपूर्ण ठरते.
प्रादेशिक प्रसारमाध्यमांचा आवाज धोरणकर्त्यांपर्यंत पोहोचवणे हा ‘इलना’ चा मोठा उद्देश आहे. सरकारी जाहिरातींचे न्याय्य वितरण, वृत्तपत्रांची उपलब्धता, छोट्या-मध्यम प्रकाशनांना न्याय्य संधी आणि नियम व मानकांवरील मार्गदर्शन यासारख्या भाषिक वृत्तपत्रांच्या हितसंबंधांचे समर्थन सरकार, जाहिरात संस्था आणि माध्यम धोरणकर्त्यांसमोर इलनाने दीर्घकाळ केले आहे. त्याच धर्तीवर, इलना प्रभावीपणे प्रादेशिक प्रसारमाध्यमांचे हक्क आणि गरजांचे प्रतिनिधित्व करते*.
* भाषिक आणि सांस्कृतिक विविधतेमध्ये भारताची ताकद आहे. विविध प्रदेश आणि भाषांमधील आवाज राष्ट्रीय चर्चेत समानतेने सहभागी होतील याची खात्री करून ‘इलना’ ही विविधता जपून ठेवते. यामुळे लोकशाही अधिक समावेशक आणि मजबूत होते, मात्र या करिता लघु आणि मध्यम प्रकाशनांचे सहकार्यहि आवश्यक आहे.
देशातील अनेक भाषेतील वृत्तपत्रे जिल्हा स्तरावर किंवा छोट्या शहरांमधून प्रकाशित केली जातात हे सर्वश्रुत आहे. संसाधनांच्या मर्यादा असूनही, ही वर्तमानपत्रे स्थानिक पत्रकारितेचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. इलना या प्रकाशनांना प्रशिक्षण, तांत्रिक माहिती, मुद्रण आणि वृत्तपत्रपूर्व सुधारणा आणि व्यावसायिक मार्गदर्शनाद्वारे प्रगती करण्यासाठी मदत करते*.
‘ विविध राज्ये आणि भाषांमधील प्रकाशकांना इलाना’ हे एक समान व्यासपीठ पुरवते, ज्यावर ते खर्च, जाहिरात, वितरण, डिजिटल संक्रमण यासारख्या उद्योगातील आव्हानांवर चर्चा करू शकतात आणि सामूहिक उपाय शोधू शकतात. *अशा प्रकारे, ही संघटना संपूर्ण उद्योगाला बळकट करण्यासाठी काम करते. इलानाचे अध्यक्ष श्री प्रकाश पोहरे ह्यांनी मला दिलेल्या जबाबदारीखाली मी प्रसारमाध्यमांच्या उन्नतीसाठी वचनबद्ध आहे.*
इंडियन लँगवेजेस न्यूजपेपर्स असोसिएशनने (ILNA अर्थात इलना ) गेल्या काही वर्षांत देशातील प्रादेशिक माध्यमांना आवाज देण्यासाठी, त्यांच्या हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी आणि तळागाळातील पत्रकारिता बळकट करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. लोकशाहीच्या ताकदीसाठी, भाषिक वृत्तपत्रे मजबूत आणि स्वतंत्र असणे खूप महत्वाचे आहे आणि ‘इलना’ या उद्देशाचा पाठपुरावा करत आहे.
आज, जेव्हा माध्यम उद्योग डिजिटल परिवर्तन, वाढता खर्च आणि ग्राहकांच्या बदलत्या वर्तणुकीसारख्या नवीन आव्हानांचा सामना करत आहे, तेव्हा ‘इलना’ ची भूमिका पूर्वीपेक्षा अधिक महत्त्वाची झाली आहे. ही संघटना केवळ भाषिक प्रसारमाध्यमांची परंपरा जतन करत नाही तर त्यांना भविष्यासाठीही तयार करते.

*अर्जुन चोप्रा*
*संचालक*,
*दैनिक पंजाब केसरी*
*तथा उपाध्यक्ष इलना*
e-mail : arjunchopra@punjabkesari.com